خبرگزاری فارس _ گروه سلامت: در یک سال گذشته ایران ۳ جنگ تمام عیار را پشت سر گذاشت؛ جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و تجاوز آمریکا به جنوب ایران در آتش بس!اما با وجود موشکباران‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی به اقصی نقاط کشور، ردپای جنگ در نمای گربه ایران بسیار کمرنگ است. خانه‌ها پابرجاست، زندگی عادی ادامه دارد، دیگر خبری از شیشه‌های خرد شده خانه‌ها نیست، کافه‌ها و رستوران‌ها از مشتری پر خالی می‌شود، مرزهای ایران باز است و مردم در حال عزیمت به اربعین حسینی هستند؛ حتی برخی از مردم برای مراسم‌های جشن و عروسی بعد از اربعین آماده می‌شوند. شاید در برخی از خیابان‌ها ساختمان‌هایی تخریب شده باشد که اگر پرچم ایران روی آنها نصب نشده باشد، کسی متوجه نمی‌شود که این ساختمان موشک خورده یا برای ساخت و ساز تخریب شده است.این وضعیت، حاصل تلاش گسترده مردم و نیروهای داوطلبی است که شاید نقش آنها کمتر دیده شده باشد، اما همین اقدامات بی‌منت باعث شده تا امروز زندگی عادی در کشور در جریان باشد.

پیرحسین کولیوند رئیس جمعیت هلال‌احمر ایران یکی از معتمدترین و آگاه‌ترین افرادی است که از نزدیک شاهد مجاهدت‌های مردم و خیرین در این ایام بوده و می‌تواند درخصوص جزئیات خدمات ارائه شده توسط گروه‌های جهادی داوطلب صحبت کند. از این رو خبرنگار سلامت خبرگزاری فارس برای بررسی اقداماتی که مردم داوطلبانه برای سر و سامان دادن به زندگی هموطنان آسیب‌دیده‌شان در جنگ انجام داده‌اند، به سراغ پیرحسین کولیوند رفته و مفصل با او به گفت‌وگو پرداخته است.

در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید: آقای دکتر، در ایام جنگ چند هموطن داوطلب با شما همکاری کردند؟در ایام جنگ، مشارکت مردمی و داوطلبانه هموطنان بسیار چشمگیر و بی‌سابقه بود؛ به طوری که در جریان جنگ رمضان، تعداد نیروهای داوطلب ما از چهار و نیم میلیون نفر به ۶ میلیون نفر افزایش یافت و در همین مدت کوتاه، یک میلیون و پانصد هزار نیروی جدید به این مجموعه مردمی پیوستند.این نیروهای داوطلب بلافاصله پس از ثبت‌نام در سامانه «هلال من»، بدون فوت وقت وارد چرخه سازماندهی برای فراگیری آموزش‌های امدادی می‌شدند. بخش اعظمی از این متقاضیان، دوره‌های تخصصی را با موفقیت پشت سر گذاشتند و برای آنان گواهینامه معتبر رسمی نیز صادر شد تا آماده خدمات‌رسانی در شرایط بحرانی شوند.در این میان و طی دوران جنگ، بالغ بر ۸ میلیون نفر از آموزش‌های مجازی بهره‌مند شدند و ۳ میلیون نفر نیز آموزش‌ها را به‌صورت حضوری و چهره‌به‌چهره فراگرفتند. به دنبال این فرآیند آموزشی گسترده، بلافاصله یک میلیون و ۲۰۰ هزار گواهی آموزشی برای پذیرفته‌شدگان صادر شد و شهروندان عادی که تازه به عضویت درآمده بودند، دوشادوش سایر اعضا این دوره‌ها را پشت سر گذاشتند.

داوطلبان هلال‌احمر چه تخصص‌های دارند؟هر فرد با هر توانمندی می‌تواند عضوی از جمعیت هلال‌احمر شود و در این مسیر نقش‌آفرینی کند. در ایام جنگ، پزشکان، روان‌شناسان، معلمان و حتی اساتید کنکور در کنار افرادی که در حوزه خدمات ساختمانی مانند شیشه‌بری، لوله‌کشی و بنایی مهارت داشتند، به صورت داوطلبانه برای یاری رساندن به مردم وارد میدان شدند و در بخش‌های مختلف به کمک آسیب‌دیدگان آمدند.در جریان جنگ، بسیاری از مردم نیز برای ساخت و ترمیم خانه‌های آسیب‌دیده اعلام آمادگی کردند و به صورت داوطلبانه مسئولیت تعمیر و بازسازی خانه‌های مردم را برعهده گرفتند. این همراهی مردمی، بخش مهمی از ظرفیت امدادرسانی را شکل داد و نشان داد که داوطلبی فقط به یک تخصص محدود نمی‌شود، بلکه هر توانمندی می‌تواند در خدمت بحران قرار گیرد.

در همین دوره، تیم‌های حمایت روحی و روانی هلال‌احمر نیز به صورت مستقیم در محل حاضر می‌شدند، چادر برپا می‌کردند و به خانواده‌های آسیب‌دیده‌ای که یا اعضای خانواده‌شان را از دست داده بودند یا دچار پریشانی و نگرانی شده بودند، خدمات ارائه می‌دادند.طبیعی بود که این خانواده‌ها در شرایط دشوار قرار داشته باشند؛ برخی خانه‌های خود را از دست داده بودند، برخی عزیزانشان را و در مجموع با روزهایی سخت و سنگین مواجه بودند. این تیم‌ها با حضور میدانی تلاش می‌کردند بخشی از این فشار را کاهش دهند. برای نمونه، تصویری از امدادگر خانم هلال‌احمر در فضای مجازی بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد و واکنش‌های بسیاری را به همراه داشت.

برای مثال، این کودک تنها بازمانده یک خانواده افغانستانی است. او ایرانی نیست و افغانستانی است. این کودک از کنار امدادگر ما جدا نمی‌شد و ضربان قلبش مانند گنجشک، به‌شدت تند بود. واقعاً باید چنین صحنه‌هایی را از نزدیک می‌دیدید تا عمق اضطراب، ترس و اندوه این کودک را درک می‌کردید.این خانواده در یک ساختمان حضور داشتند و اعضای خانواده‌اش به شهادت رسیدند. پدر و مادر این کودک شهید شدند و تنها او باقی ماند. چنین مواردی، از جمله این خانم و این کودک، کم نیست و نمونه‌های مشابه فراوانی داریم؛ خانواده‌هایی که در جریان این حوادث، عزیزان خود یا سرپناهشان را از دست داده‌اند و با آسیب‌های روحی و روانی سنگینی مواجه شده‌اند.در بسیاری از این موارد، اعضای جمعیت هلال‌احمر در کنار مردم حضور پیدا کردند و تلاش کردند با حمایت، همدلی و ارائه خدمات روانی، بخشی از رنج آنان را کاهش دهند. اعضای جمعیت هلال‌احمر در این شرایط، مرهم زخم‌های روحی و روانی مردم شدند و در کنار آسیب‌دیدگان باقی ماندند.

بسیاری از مردم برای گرفتن مشاوره با سامانه ۴۰۳۰ تماس می‌گرفتند، این مشاورها چه کسانی بودند؟برای مدیریت بهتر این شرایط بحرانی و ارتقای سطح تاب‌آوری اجتماعی در جامعه، سامانه ۴۰۳۰ که پیش‌تر در دوران شیوع کرونا راه‌اندازی شده بود، با مشارکت فعال «ستاد اجرایی فرمان حضرت امام (ره)» مجدداً فعال‌سازی شد و به کار گرفته شد. این سامانه با بسیج نیروهای متخصص روان‌شناسی و مشاوران زبده، خدمات مؤثری را به شهروندان آسیب‌دیده ارائه داد.این سامانه که پیش از این و در جریان جنگ ۱۲ روزه و ایام اربعین نیز کارآمدی خود را در مدیریت بحران به اثبات رسانده بود، در این دوران دشوار کمک شایانی به کاهش فشار روانی جامعه و کاهش استرس خانواده‌ها کرد. مشاوران حاضر در این خط ارتباطی، به صورت شبانه‌روزی پاسخگوی دغدغه‌ها و نگرانی‌های شهروندان در مواجهه با شرایط جنگی بودند.بر اساس آمارهای ثبت‌شده، تا تاریخ ۳۱ فروردین، بالغ بر ۲۰۰ هزار تماس تلفنی با این سامانه برقرار شده است که نشان‌دهنده نیاز بالای جامعه به مشاوره‌های تخصصی است. این حجم از ارتباط تلفنی، بستر مناسبی را فراهم کرد تا کارشناسان بتوانند خدمات حمایتی خود را بدون نیاز به حضور فیزیکی افراد در مراکز درمانی، به دورترین نقاط هدایت کنند.

مدت‌زمان مکالمات در این سامانه بین ۱۵ تا ۲۰ دقیقه متغیر بود و در برخی موارد، به دلیل شدت آسیب‌های روحی و روانی تماس‌گیرندگان، پاسخگویی به تماس‌ها تا یک ساعت نیز به طول می‌انجامید. در این فاصله، مشاوران داوطلب با ارائه خدمات روان‌شناختی، همدلی و مشاوره‌ای به افراد و خانواده‌ها کمک می‌کردند و این گفت‌وگوها نقش مهمی در تخلیه روانی و آرام‌سازی تماس‌گیرندگان ایفا می‌کرد.خوشبختانه این بخش از خدمات حمایتی هلال‌احمر، بالاترین سطح رضایتمندی را در میان خدمات ارائه‌شده در ایام جنگ به خود اختصاص داد. بازخوردهای مثبت شهروندان نشان داد که توجه به سلامت روان جامعه در شرایط بحرانی، به اندازه امدادرسانی فیزیکی اهمیت دارد و توانسته است بخشی از فشار و نگرانی را از دوش خانواده‌های آسیب‌دیده بردارد و آنان را در ادامه مسیر همراهی کند.تمامی خدمات ارائه‌شده در این سامانه، به‌صورت کاملاً تخصصی و رایگان در حوزه‌های مشاوره سلامت، پزشکی، روان‌پزشکی، سلامت مادر و کودک و روان‌شناسی انجام می‌شود. متناسب با ماهیت هر تهدید یا نیاز، تیم‌های تخصصی شامل پزشکان، روان‌شناسان، مددکاران و روان‌پزشکان با صبر و حوصله به خدمت‌رسانی می‌پردازند و همه این فعالیت‌ها نیز به‌صورت داوطلبانه انجام می‌گیرد و بدون دریافت هزینه در اختیار مردم است.ما در حال حاضر شبکه‌ای گسترده با حدود ۶ میلیون داوطلب در اختیار داریم؛ در میان این افراد، طیف متنوعی از متخصصان از جمله پزشکان، پرستاران، روان‌شناسان، روان‌پزشکان، معلمان و مهندسان حضور دارند که با تخصص و تعهد خود ما را یاری می‌کنند و در موقعیت‌های مختلف به میدان می‌آیند. این ظرفیت انسانی، تکیه‌گاه اصلی مجموعه در شرایط اضطراری است.

همین پشتوانه تخصصی و روحیه داوطلبانه موجب شده است که در ارزیابی‌ها شاهد بالاترین سطح رضایتمندی از سوی مردم باشیم و خدمات ارائه‌شده، اثرگذاری و اعتماد عمومی بیشتری پیدا کند. استمرار این رویکرد، نقش مهمی در تقویت تاب‌آوری جامعه و افزایش آمادگی در برابر بحران‌ها دارد.

آیا در کنار خدمات امدادی و میدانی، اقدامات آموزشی نیز انجام شد؟فعالیت‌های آموزشی ما در دوران بحران با جدیت تمام در ۲ هزار و ۴۲۱ نقطه و محل مختلف دنبال شد تا چتر حمایتی و مهارتی در سراسر مناطق تحت تأثیر گسترده شود. ما به هیچ عنوان از حوزه آموزش همگانی غافل نشدیم و این فرآیند حیاتی را در دو بستر مجزای مجازی و حضوری با بهره‌گیری از تمامی ظرفیت‌های موجود پیش بردیم تا هیچ شهروندی از یادگیری مهارت‌های خودحفاظتی محروم نماند.بر اساس تحلیل‌های دقیق و کارشناسی که از شرایط میدانی و نوع تهدیدات به دست می‌آمد، محتواهای آموزشی اختصاصی و کاربردی را تولید و بلافاصله در اختیار عموم مردم قرار می‌دادیم. این رویکرد تحلیل‌محور به ما کمک کرد تا دانش فنی و ایمنی لازم را متناسب با نیاز لحظه‌ای جامعه منتقل کنیم و از این طریق، آمادگی خانواده‌ها را در مواجهه با خطرات احتمالی به طور چشمگیری ارتقا دهیم.هدف اصلی از این نهضت آموزشی گسترده، توانمندسازی شهروندان بود تا بتوانند در لحظات اولیه وقوع بحران، خسارت‌های احتمالی را به حداقل ممکن کاهش دهند. با انتقال این آگاهی‌ها، تلاش کردیم تا هموطنان عزیز کمترین آسیب جانی و مالی را متحمل شوند و با اتکا به آموزش‌های فراگرفته شده، به عنوان اولین امدادگر در کانون خانواده و محله خود نقش‌آفرینی کنند.این دوره‌های آموزشی شامل سرفصل‌های متنوعی از جمله پناهگیری صحیح، کمک‌های اولیه مقدماتی، مدیریت استرس در بحران و شیوه‌های تخلیه اضطراری بود که با استقبال گسترده داوطلبان و عموم مردم مواجه شد. استمرار این آموزش‌ها در مناطق پرخطر، باعث شد تا سطح تاب‌آوری عمومی افزایش یافته و زیرساخت‌های انسانی برای مقابله با پیامدهای ثانویه جنگ و حوادث مشابه به خوبی تقویت شود.

در حوزه دارو، درمان و سلامت چه اقداماتی انجام شد؟عملکرد ما در حوزه دارو، درمان و سلامت واقعاً بسیار مطلوب بود. همان‌طور که می‌دانید، ما در این بخش معین دولت هستیم و وظیفه مستقیم نداریم، اما نقش پشتیبان را بر عهده داریم و تلاش می‌کنیم در کنار دستگاه‌های مسئول، خلأهای احتمالی را جبران کنیم و خدمات مورد نیاز مردم را در سریع‌ترین زمان ممکن برسانیم.در ایام جنگ، ۴۰ هزار نسخه داروی تخصصی به مردم ارائه شد و اجازه ندادیم بیماران برای تهیه داروی مورد نیاز خود دچار نگرانی شوند. حتی داروی برخی بیماران خاص نیز تا درِ منازلشان تحت پوشش قرار گرفت تا آنان ناچار نباشند برای دریافت دارو به داروخانه مراجعه کنند. دارو مستقیماً به خانه‌هایشان رسانده شد تا روند درمان بدون وقفه ادامه پیدا کند.برای نمونه، داروخانه طالقانی ما که در همین نزدیکی قرار دارد، روزانه بین ۲۵۰۰ تا ۳ هزار نسخه را تحویل می‌داد و با حجم بالایی از مراجعه‌کنندگان روبه‌رو بود. در مقطعی نیز ناچار شدم با هماهنگی شهرداری، بانک ملی و شرکت ماموت، چند محل جایگزین آماده کنیم. شرکت ماموت کانتینر در اختیار ما قرار داد و شهرداری و بانک نیز فضا فراهم کردند تا اگر خدای ناکرده اتفاقی برای این مرکز می‌افتاد، بتوانیم به سرعت آن نقاط را راه‌اندازی کنیم و مردم درگیر کمبود دارو نشوند. حتی مراکز توانبخشی و تولید اعضای مصنوعی ما نیز به صورت شبانه‌روزی فعالیت کردند تا خدمات متوقف نشود.

آقای دکتر، یکی از کارهای مثبتی که هلال‌احمر با کمک داوطلبانش انجام داد، راه‌اندازی یک مدرسه مجازی بود؛ چند استاد با شما همکاری کردند و چند دانش‌آموز از خدمات آموزشی شما بهره‌مند شدند؟یکی از اقدامات راهبردی جمعیت هلال‌احمر با تکیه بر توان داوطلبان، راه‌اندازی «مدرسه مجازی» بود؛ طرحی که با هدف بنیادین تحقق عدالت آموزشی و بهره‌گیری از ظرفیت نخبگانیِ دغدغه‌مند در مسیر اعتلای علمی کشور کلید خورد. این مدرسه در حقیقت بستری پویا برای پیوند دانش و تعهد بود تا فرزندان این سرزمین در شرایط بحرانی، مسیر پیشرفت تحصیلی خود را گم نکنند.در این بستر آموزشی، اساتید برجسته کشور که هرکدام در سطح المپیادها و مشاوره‌های تحصیلی تراز اول سرآمد هستند، بدون دریافت کوچک‌ترین حق‌الزحمه‌ای و به‌صورت کاملاً داوطلبانه، مسئولیت آموزش بیش از ۱۱ هزار و ۵۰۰ دانش‌آموز را از مقطع دوم ابتدایی تا پایان دوره متوسطه بر عهده گرفتند.این اقدام در ایام جنگ حکم یک نجات‌بخش را داشت؛ چرا که تعطیلی‌های طولانی‌مدت مدارس در جنگ رمضان، بسیاری از دانش‌آموزان را با تهدید جدی افت تحصیلی و گسست آموزشی مواجه کرده بود که این مدرسه مجازی توانست تا حد زیادی این خلأ را پوشش دهد.در ابتدا برنامه‌ریزی‌ها تنها محدود به پوشش بازه‌های زمانی بحرانی و جمع‌بندی برای امتحانات پایان ترم بود، اما در رایزنی با اساتید و معلمان، آنان با رویکردی ایثارگرانه تأکید کردند که این خدمت باید کامل و بی‌نقص ارائه شود. در نتیجه، راهبردها تغییر کرد و از صفحه اول کتاب‌های درسی تا انتهای مباحث، تمامی دروس به‌صورت جامع تدریس شد تا دانش‌آموزان در هیچ مبحثی احساس ضعف نکنند و عدالت آموزشی به معنای واقعی کلمه در این شرایط سخت محقق شود.

دعوت از چهره‌های شاخص علمی و اجرایی برای بازدید از این مدرسه مجازی و پیوستن به این پویش خیرخواهانه، در اولویت برنامه‌های هلال‌احمر قرار دارد تا با هم‌افزایی حداکثری، بستر رشد علمی کودکان و نوجوانان ایران فراهم شود و این حرکت، به یک جریان پایدار ملی در حوزه آموزش تبدیل شود.ما با آمار یک‌ونیم میلیون نفری دانش‌آموزانی مواجهیم که به دلایل مختلف از چرخه تحصیل بازمانده‌اند. رسالت ما در این طرح، شناسایی و حمایت از این دانش‌آموزان است تا با تقویت بنیه علمی‌شان، آن‌ها را به نظام آموزشی بازگردانیم و اجازه ندهیم فقر، بحران یا مهاجرت، آینده تحصیلی آن‌ها را متوقف کند.حتی در تعاملات و نشست‌های تخصصی با نمایندگان کشورهایی نظیر آلمان، انگلستان، نروژ، اسپانیا و ایتالیا، موضوع استمرار آموزش در شرایط بحران و پسا‌بحران مورد بررسی قرار گرفت و تجربه‌های متقابل در این حوزه به اشتراک گذاشته شد.برآیند این گفت‌وگوها حاکی از آن است که برای عبور از چالش‌های آموزشی، باید واقعیت‌ها را بدون پرده‌پوشی بیان کرد و با تکیه بر زیرساخت‌های نوین، شکاف‌های آموزشی را به حداقل رساند و اجازه نداد نسل جدید قربانی نابرابری آموزشی شود.

آقای دکتر در جنگ رمضان نیروهای داوطلب واکنش سریع هلال‌احمر جزو کسانی بودند که برای نجات مردم از جان مایه گذاشتند، این نیروهای جوان به چند نفر زندگی بخشیدند؟در جریان جنگ رمضان، تعداد نیروهای واکنش سریع از ۷۰ هزار نفر به ۱۱۰ هزار نفر افزایش یافت. از این تعداد، ۲۸ هزار نیروی جوان، شجاع و ورزیده به‌طور مستقیم در عملیات ۴۰روزه حضور داشتند و سایر نیروها نیز در حالت آماده‌باش باقی ماندند. نیروهای آماده‌باش با وجود اعلام آمادگی و اشتیاق برای مشارکت، منتظر فرصتی برای حضور در صحنه و خدمت‌رسانی بودند؛ موضوعی که از روحیه بالای نیروها در سراسر کشور حکایت داشت.در این عملیات، نیروهای امدادی موفق شدند ۷ هزار و ۲۵۰ نفر را زنده از زیر آوار خارج کنند که مستندات تصویری این اقدامات نیز موجود است. همچنین ۱۰ هزار نفر دیگر به‌صورت سرپایی تحت درمان قرار گرفتند.تیم‌های زنده‌یاب و سگ‌های آموزش‌دیده نیز در این مدت یک‌هزار و ۷۰۰ عملیات موفق انجام دادند. این تیم‌ها در برخی موارد توانستند سه تا چهار نفر را در عمق پنج تا شش‌متری زیر آوار شناسایی و نجات دهند.

چند نفر از اعضای جمعیت هلال‌احمر در راستای خدمت‌رسانی به مردم به شهادت رسیدند؟اینجا یک خانواده هشت‌نفره را می‌بینید که از داوطلبان ما بودند. همه اعضای این خانواده، از کودک ۲۰ روزه تا پدر، مادر و دیگر اعضا، درگیر یک حادثه شدند و از میان آن‌ها تنها یک مادربزرگ باقی مانده است. این صحنه، عمق سنگینیِ خسارت‌ها و آسیب‌های انسانی را به‌خوبی نشان می‌دهد و روایتگر روزهایی است که بسیاری از خانواده‌ها درگیر فقدان و اندوه شدند.وقتی با این مادربزرگ صحبت می‌کردیم، او به‌گونه‌ای سخن می‌گفت که انگار حضرت زینب(س) زنده شده است. زمانی که خطبه می‌خواند، این حس به انسان منتقل می‌شد و کلامش سرشار از صبر، استقامت و روایتِ رنجی بود که بر این خانواده گذشته است. چنین لحظه‌هایی نشان می‌دهد که در کنار امدادرسانی، روایت درد و ایستادگی مردم نیز بخشی از واقعیت این روزهاست.

اما در مجموع، ۹ امدادگر هلال‌احمر در جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم، هنگام خدمت‌رسانی به مردم به شهادت رسیدند. این آمار، بار دیگر نشان می‌دهد که نیروهای امدادی در خط مقدم خدمت، با وجود همه خطرها، کنار مردم ایستادند و جان خود را در مسیر امدادرسانی فدا کردند.