به گزارش نفت ما، امروز آنچه بیش از قیمت‌ها توجه بازار را به خود جلب کرده، شکل‌گیری یک «پرمیوم ژئوپلیتیک» جدید است؛ هزینه‌ای که بازار برای نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی پرداخت می‌کند و به نظر می‌رسد برخلاف شوک‌های موقتی گذشته، قرار نیست به این زودی‌ها از بازار انرژی خارج شود.
 
بحران در دو شاهرگ اصلی انرژی جهان
 
تحلیل‌های رویترز نشان می‌دهد بازار برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه، نه با کمبود واقعی نفت بلکه با نگرانی از آینده عرضه مواجه است. به عبارت دیگر، آنچه امروز قیمت‌ها را بالا نگه داشته، بیش از آنکه تعداد بشکه‌های نفت باشد، مسیر حرکت آنهاست. اکنون دو شاهرگ اصلی انرژی جهان؛ تنگه هرمز و باب‌المندب، همزمان به متغیرهای تعیین‌کننده قیمت نفت تبدیل شده‌اند.
این همزمانی از منظر ژئوپلیتیکی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا برای نخستین‌بار در سال‌های اخیر، دو گلوگاه اصلی انتقال انرژی جهان به‌طور هم‌زمان در معرض نااطمینانی قرار گرفته‌اند. در چنین شرایطی، بازار فقط درباره حجم عرضه قضاوت نمی‌کند، بلکه به میزان تاب‌آوری شبکه انتقال انرژی جهانی نیز واکنش نشان می‌دهد.
با این بحران‌های همزمان، چرا نفت هنوز از مرز ۱۰۰ دلار عبور نکرده است؟ تحلیلگران معتقدند که ذخایر انباشته‌شده نفت و کاهش تقاضای بزرگ‌ترین خریدار نفت جهان (چین) به داد بازار رسیده است. داده‌های مؤسسات رصد بازار نفت و نفتکش‌ها نشان می‌دهد اگرچه صادرات انرژی از خاورمیانه ادامه دارد، اما هنوز همه چیز به شرایط پیش از بحران بازنگشته است.
 
وقتی مسیر نفت از خود نفت مهم‌تر می‌شود
 
داده‌های مؤسسه رصد بازار نفت «کلپر»، «ورتکسا» و «اویل‌ایکس» و همچنین اطلاعات شرکت‌های ردیابی کشتی‌ها از جمله «مارین‌ترافیک»، «سیگنال اوشن»، «ویندوارد» و «لویدز لیست اینتلیجنس» نشان می‌دهد بازار بیش از گذشته نسبت به رفتار نفتکش‌ها حساس شده است؛ به اینکه کشتی‌ها چه مسیری را انتخاب می‌کنند، چه مدت برای بارگیری منتظر می‌مانند و شرکت‌های بیمه چه هزینه‌ای را برای عبور از آبراه‌های پرریسک تعیین می‌کنند، به اندازه میزان تولید نفت اهمیت پیدا کرده است.
در همین راستا، مؤسسات بین‌المللی انرژی از جمله آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد (OIES) و «اس‌اندپی گلوبال کامادیتی اینسایتس» (S&P Global Commodity Insights) معتقدند آنچه بیش از قیمت‌های امروز اهمیت دارد، تغییر رفتار بازار جهانی انرژی است. به بیان ساده، معامله‌گران دیگر فقط به تعداد بشکه‌های تولیدشده نگاه نمی‌کنند؛ آنها ریسک عبور هر بشکه از آبراه‌های پرتنش را هم وارد محاسبات خود کرده‌اند.
 
سه سناریو پیش روی بازار نفت
 
آنچه امروز بازار را مردد کرده، نه کمبود واقعی نفت، بلکه نامشخص بودن افق بحران است. به همین دلیل تقریباً همه مؤسسات بین‌المللی، اگرچه درباره اعداد اختلاف نظر دارند، اما در یک نکته اشتراک دارند؛ آینده بازار بیش از هر زمان دیگری به تحولات ژئوپلیتیکی وابسته شده است. از دل این ارزیابی‌ها، سه سناریوی اصلی برای بازار نفت قابل ترسیم است.
سناریوی نخست، کاهش تنش‌ها و عقب‌نشینی قیمت نفت به کانال ۸۰ تا ۸۵ دلار است. در این حالت، بخش مهمی از پرمیوم ژئوپلیتیک از بازار خارج خواهد شد.
سناریوی دوم که محتمل‌تر به نظر می‌رسد، ادامه وضعیت کنونی است؛ نه جنگ فراگیر و نه صلح کامل. در این صورت، نفت احتمالاً در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار تثبیت خواهد شد و هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه همچنان بالا باقی خواهد ماند.
سناریوی سوم، بدبینانه‌ترین سناریویی است که پیش روی بازار نفت قرار گرفته است، همزمانی بحران در تنگه هرمز و باب‌المندب. اگر محدودیت‌های دریایی تشدید شود و بحران تا فصل زمستان ادامه پیدا کند، احتمال عبور نفت از مرز ۱۲۰ دلار چندان دور از ذهن نیست. در این سناریو، تنها بازار نفت آسیب نخواهد دید، بلکه بازار LNG نیز با جهش قیمت‌ها مواجه می‌شود و اقتصادهای واردکننده انرژی در آسیا و اروپا با موج جدیدی از تورم روبه‌رو خواهند شد.
 
بازار نفت دیگر نفت ۷۰ دلاری را نخواهد دید؟
 
شاید مهم‌ترین تغییری که این روزها در بازار نفت در حال شکل‌گیری است، نه افزایش قیمت‌ها، بلکه تغییر ذهنیت معامله‌گران باشد. اگر فعالان بازار به این جمع‌بندی برسند که تنش‌های ژئوپلیتیکی دیگر یک شوک موقت نیست و به بخشی از واقعیت دائمی بازار انرژی تبدیل شده است، آن‌وقت باید از «کف قیمتی جدید» برای نفت سخن گفت؛ کفی که حتی با فروکش کردن بحران‌ها هم به‌سادگی از بین نخواهد رفت و شاید دیگر نباید انتظار بازگشت به دوران نفت ارزان را داشت.
جنگ اوکراین فقط آغاز ماجرا بود. پس از آن، بحران خاورمیانه، رقابت آمریکا و چین بر سر امنیت انرژی و سرمایه‌گذاری‌های جدید در LNG، یکی پس از دیگری هزینه امنیت انرژی را بالا بردند. مجموع این عوامل، یک هزینه دائمی را به بازار انرژی تحمیل می‌کند؛ هزینه‌ای که حتی در صورت کاهش تنش‌ها نیز به‌طور کامل از بین نخواهد رفت.

نفت ۹۵ دلاری، درآمد نفتی ایران را افزایش می‌دهد؟

برای ایران هم نفت ۹۵ دلاری الزاماً به معنای افزایش متناسب درآمدهای نفتی نیست. افزایش هزینه حمل‌ونقل، تخفیف‌های صادراتی، ریسک‌های بیمه‌ای و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها می‌تواند بخشی از مزیت افزایش قیمت جهانی نفت را خنثی کند. از سوی دیگر، نفت گران‌تر به معنای فشار تورمی بیشتر بر اقتصاد جهانی و در نتیجه کاهش احتمالی رشد تقاضای انرژی در میان‌مدت خواهد بود.
تفاوت بحران اخیر با شوک‌های نفتی گذشته در این است که این بار بازار فقط نگران اختلال در عرضه نیست، بلکه با احتمال تکرار این نااطمینانی‌ها در سال‌های آینده روبروست. همین تغییر نگاه، می‌تواند رفتار معامله‌گران و حتی سرمایه‌گذاران صنعت انرژی را در بلندمدت تغییر دهد.
بنابراین بازار نفت امروز به‌دنبال پاسخ به این پرسش نیست که آیا نفت به ۱۲۰ دلار خواهد رسیده یا خیر، بلکه می‌خواهد بداند که باوجود تهدید‌های دائمی بازار نفت، آیا جهان بار دیگر نفت ۷۰ دلاری را خواهد دید؟
بازار جهانی نفت شاید دیگر هرگز به آرامش پیش از بحران‌ها بازنگردد؛ نه به این دلیل که نفت کمتری تولید می‌شود، بلکه چون امنیت انتقال آن، به کالایی کمیاب‌تر از خود نفت تبدیل شده است.