بابک نگاهداری در گفتوگو با ایسنا همچنین با بیان اینکه مرکز پژوهشهای مجلس بهطور ویژه در موضوع سرمایه اجتماعی متمرکز است، گفت: ما هر ۶ ماه یکبار گزارش ارزیابی وضعیت سرمایه اجتماعی کشور را تهیه کرده و در اختیار مسئولان قرار میدهیم تا تصویر روشنی از وضعیت سرمایه اجتماعی در حوزههای مختلف وجود داشته باشد.
وی همچنین در واکنش به اقدامات و اظهارات تفرقهافکنانه برخی از جریانهای سیاسی، گفت: مرکز پژوهشها در پیشنهادهای خود توصیه کرده، مذاکرات یک امر ملی است و یک بحث جناحی سیاسی نیست که با حرکتهای سخیف سیاسی فضای کشور را تخریب کرده و ذهن افکارعمومی را منفی و مخدوش کنیم. این کار درست نیست و خیانت ملی است.
رئیس مرکز پژوهشهای مجلس با تاکید بر لزوم وجود نگاه راهبردی به تنگه هرمز، گفت: اگر موضوع تنگه هرمز را صرفا به میزان درآمد ناشی از عوارض و یا هزینه ارائه خدمات تقلیل دهیم، در واقع بخش مهمی از اهمیت این گذرگاه راهبردی را نادیده گرفتهایم. نباید این تصور باشد که اهمیت تنگه هرمز در میزان عوارض دریافتی آن است.
نگاهداری در گفتوگو با ایسنا
متن کامل گفتوگوی تفصیلی ایسنا با بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس به شرح زیر است:
سوال: تحلیل برخی جامعهشناسان بعد از اتفاقات ۱۸ و ۱۹ دیماه سال گذشته این است که بخشی از بدنه جامعه از آن اتفاقات دلخور است. با توجه به اینکه شما در زمینه حکمرانی نوین مقالاتی ارائه کردید، چگونه میتوان این بخش از جامعه را با حکومت و نظام همراه کرد؟ آیا اساسا امکان ترمیم این شکاف وجود دارد؟ چه نسخهای برای این موضوع میتوان ارائه داد؟
اتفاقاتی که در دیماه سال ۱۴۰۴ رخ داد و بعدها پشتپردههای آن آشکار شد، نشان داد که دست رژیم صهیونیستی و رژیم جنایتکار آمریکا در ارسال سلاح و همچنین طراحی توطئههایی برای به آشوب کشاندن کشور به سمت ناامنی کاملا هویدا بوده است. خودشان نیز اعتراف کردند که چنین اقداماتی از جمله ارسال سلاح و برنامهریزیهای مختلف را انجام دادهاند.
شهدایی که جامعه ایران در آن رخداد سخت تقدیم کرد، موجب شد بخشی از مردم نسبت به نظام حکمرانی کشور انتقادها و دلخوریهایی پیدا کنند، اما زمانی که جنگ تحمیلی و حمله به ایران اتفاق افتاد و دست دشمنان بهصورت عیان از دستکش مخملی بیرون آمد و مردم مشت آهنین آنها را به عینه دیدند، مردم بار دیگر انسجام اجتماعی خود را برای مقابله با تهدید خارجی به دست آورند؛ همیشه دشمن خارجی باعث تقویت وحدت داخلی میشود.
بعد از اتفاقات دیماه بخشی از مردم انتقادات و دلخوریهایی نسبت به نظام حکمرانی کشور پیدا کردند که با جنگ تحمیلی و حمله به ایران، مردم برای مقابله با تهدید خارجی منسجم شدند
براساس مطالعاتی که مراکز افکارسنجی درباره اعتماد عمومی انجام دادند، الحمدالله سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی به اعدادی نزدیک به ۷۰ درصد بازگشته، منتها ما باید تدبیر داشته باشیم که راه آن نیز، مشارکت حداکثری مردم و حتی ایرانیان خارج از کشور در تصمیمگیریهای مهم کشور است. باید سازوکاری طراحی شود که ایرانیها در هر جای دنیا که هستند، احساس اثرگذاری در اداره کشور داشته باشند و ساعت دلشان به وقت ایران بتپد، آن زمان ما موفق خواهیم بود.
در چنین شرایطی میتوانیم ایرادها و سرمایههای اجتماعی که در حوادثی نظیر ۱۸ و ۱۹ دیماه از دست میرود را بتوانیم احیا کنیم که سازوکار این کار، مشارکت دادن و نهادینه کردن هرچه بیشتر تاثیرگذاری اقشار مختلف مردم با رویکردهای متفاوت و دیدگاههای مختلف است.
ایران متعلق به همه ایرانیان است. حتی ایرانیان خارج از کشور نیز فرزندان این سرزمین هستند و هیچ فرزندی برای خانه پدری و مادری خود غریبه محسوب نمیشود. در همین راستا، رئیس مجلس نیز اخیرا فراخوانی صادر کردند و مرکز پژوهشهای مجلس را مأمور کردند تا سازوکارهای مشارکت حداکثری مردم و نخبگان را در اداره امور کشور بهویژه در شرایط جنگی و پساجنگی بررسی و فراهم کند.
به نظر میرسد مدیریت کشور در کنار داشتن زبان گویایی برای تبیین عملکرد خود، باید گوش شنوایی نیز داشته باشد؛ شاید حتی گوش شنوا از زبان گویا مهمتر باشد. باید حرف همه اقشار مردم با دیدگاههای مختلف شنیده شود و تا حد امکان برای تحقق مطالبات و خواستههای آنان تلاش شود.
ایران برای همه ایرانیان است و باید گوش شنوایی برای شنیدن حرفهای مردم وجود داشته باشد که از زبان گویا هم مهمتر است
مردم ایران واقعا بینظیر هستند. پیشینه تاریخی و تمدنی این سرزمین، یک ژنتیک فرهنگی بسیار قوی در میان مردم ایجاد کرده به طوری که هر زمان کشور با دشواری و بحران مواجه میشود، این ژنها فرصت بیان پیدا میکنند و آن زمان نشان میدهد که ملت ایران از درجه بسیار بالایی از «ملتبودگی» برخوردار است.
من یقین دارم که چنین سطحی از «ملتبودگی» در هیچ کشوری وجود ندارد. این ویژگی محصول همان پیشینه تمدنی چند هزار ساله ایران است که در بزنگاههای حساس خود را نشان میدهد؛ باید قدر این نعمت بزرگ را بدانیم و از ظرفیت مردم برای مشارکت و اثرگذاری در اداره کشور و حل مشکلات استفاده کنیم و آن زمان موفقتر خواهیم بود.
سوال: رئیس مجلس در بحبوحه جنگ تحمیلی سوم به مرکز پژوهشهای مجلس مأموریت داد که راهکارهای جلب مشارکت مردم برای حل مشکلات در شرایط جنگی و پساجنگی را بررسی کند. مرکز پژوهشها چه اقداماتی را انجام داده است؟ در سالهای گذشته فقط از لزوم شنیده شدن صدای مردم گفته شده اما محقق نشده است. این صداها چگونه باید شنیده شود تا همه مردم همراه با حاکمیت باشند.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر لزوم مشارکت مردم در سطوح مختلف تاکید دارد؛ مشارکت در تصمیمگیری، نظارت، اجرا و مشارکت در مطالبهگری. همه این موارد در قانون اساسی ما مورد توجه قرار گرفته است.
متأسفانه علیرغم تاکیدهای فراوان مسئولان برای مشارکت مردم، در پیادهسازی و عملیاتی کردن این مشارکت، جز در برخی موارد محدود در حوزه اجرا یا مشارکتهای سیاسی در ایام انتخابات، توفیق چندانی نداشتهایم.
در زمینه نهادینهسازی و ایجاد سازوکارهای عملیاتی برای تحقق واقعی مشارکت مردم در تصمیمگیریها، نظارتها، اجراها و مطالبهگریها، توفیق کمتری بدست آمده است لذا در دوره جدید لازم است تحقق این اصول قانون اساسی را بهصورت عملیاتی طراحی و نهادینهسازی کنیم تا بتوانیم در این عرصه موفق ظاهر شویم در غیراین صورت، ممکن است همه این موضوعات صرفا در سطح گفتار باقی بماند. اگر موضوعی بیش از حد مطرح شود اما عملیاتی نشود، شکاف میان انتظارات مردم و عملکردها افزایش پیدا میکند و این احساس در جامعه شکل میگیرد که در این حوزه بیعملی وجود دارد.
توفیق چندانی در مشارکت مردم نداشتهایم لذا باید برای افزایش مشارکت طراحی و نهادینهسازی کنیم تا صرفا در سطح گفتار باقی نماند
فراخوان آقای قالیباف در ارتباط با مسائل جنگ و شرایط پس از جنگ نیز با همین نگاه بود تا ما دچار بیعملی نشویم و رفتار ما صرفا جنبه نمایشی پیدا نکند لذا مرکز پژوهشها با تمام ظرفیت وارد طراحی سازوکارهای عملیاتی برای تحقق مشارکت نخبگان و مردم با ارائه ابتکارات، پیشنهادها و راهحلهای عملی برای مسائل و مشکلات کشور در دوران جنگ و پساجنگ شد.
دفاتر تخصصی مرکز پژوهشها بهصورت ویژه روی این موضوع کار کردند و در ۲۵ محور سوالات کاملا مشخص معطوف به مسائل و مشکلات کشور احصا شد و این سوالات مبنای فراخوان قرار گرفت. مرکز پژوهشها پویشی با عنوان « خرد ملی برای ایران برخاسته، طرح سیمرغ رمضان» راهاندازی کرد. در این طرح، مسائل احصا شده کشور در شرایط فعلی به فراخوان عمومی گذاشته شد.
برای آنکه هر فردی با هر سلیقه، هر تخصص و هر سطح دسترسی بتواند در این پویش ملی حضور داشته باشد، در پلتفرمهای گوناگون طراحی شد. در همین راستا سامانه جمعسپاری مرکز پژوهشهای مجلس فعال شد که پیش از این نیز در موضوعاتی مانند برنامه هفتم توسعه و بررسی بودجه مورد استفاده قرار گرفته بود.
در این سامانه سؤالات و محورهای پویش بارگذاری شده است. اکنون هر ایرانی از هر نقطه کشور میتواند با مراجعه به سایت مرکز پژوهشهای مجلس، وارد سامانه جمعسپاری شود، موضوع موردنظر خود را از میان فهرست مسائل کشور انتخاب کند و اگر ایده، ابتکار یا راهحلی دارد، آن را در سامانه ثبت و بارگذاری کند.
برای این فرآیند نیز یک نظام داوری طراحی شده است. ایدهها و پیشنهادهای ارائهشده مورد ارزیابی قرار میگیرند. به آن دسته از ایدههایی که بتوانند منشأ اثر واقعی در حل مسائل کشور باشند، جوایز نفیسی تقدیم خواهد شد.
نگاهداری در گفتوگو با ایسنا
سوال: به نظر میرسد برای این فراخوان و جلب مشارکت مردم و نخبگان، سازوکارهای متنوعی هم طراحی شده است. این سازوکارها دقیقا شامل چه بخشهایی میشود؟
علاوه بر سامانه جمعسپاری، هر هفته نشستهای استماع نخبگانی نیز در مرکز پژوهشهای مجلس برگزار میشود. در این نشستها، صاحبنظران برجسته کشور در موضوعات مختلف مرتبط با محورهایی که در فراخوان تعریف شدهاند، دعوت میشوند.
در هر نشست، حدود ۵۰ تا ۶۰ نفر از نخبگان، صاحبنظران برجسته، مدیران سابق و فعلی حضور دارند. مسائل مورد بحث قرار میگیرد و ابتکارات و پیشنهادهای این عزیزان دریافت، تدوین و برای بهرهبرداری در اختیار مسئولان کشور قرار داده میشود.
پلتفرم سومی که برای این موضوع طراحی شده، استفاده از ظرفیت اندیشکدههای حکمرانی و قانونگذاری استانی مرکز پژوهشهای مجلس است. طی سه تا چهار سال گذشته، در قالب یک شبکه اجتماعی و نه یک ساختار اداری، ظرفیت ارزشمندی در استانهای مختلف کشور تحت عنوان «اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری استانی» ایجاد شده است.
اندیشکدههای حکمرانی و قانونگذاری استانی مامور بررسی مسائل مرتبط با شرایط جنگ و پساجنگ در استانها شدهاند
این اندیشکدهها با مشارکت دانشگاههای وزارت علوم، وزارت بهداشت و دانشگاه آزاد اسلامی در هر استان شکل گرفتهاند و دارای شورای علمی، پژوهشگران و مدیران تخصصی هستند. اکنون این ظرفیت را برای بررسی مسائل منطقهای و استانی مرتبط با شرایط جنگ و پساجنگ فعال شده تا از توان نخبگان محلی و استانی برای حل مسائل استفاده شود.
هر یک از این اندیشکدهها مأموریت یافتهاند ابتکارات و پیشنهادهای مرتبط با مسائل استانها را جمعآوری، ارزیابی و داوری کنند. این شبکه نیز بهصورت منسجم با مرکز پژوهشها در ارتباط است و خروجیهای آن مورد استفاده قرار میگیرد.
علاوه بر این، ما برای حدود ۳۰۰ هزار نفر از استادان دانشگاه و پژوهشگران کشور که اطلاعات ارتباطی آنها در مرکز پژوهشها موجود است، بهصورت مستقیم ایمیل ارسال کردهایم. در این پیامها، مجموعه سوالات و محورهای فراخوان ارسال شده و از آنان خواستهایم ایدهها، ابتکارات و پیشنهادهای خود را برای ما ارسال کنند.
ظرفیت دیگری در مرکز پژوهشهای مجلس، مرکز نوآوری و خانه خلاق است. این مجموعه سالهاست که در حوزه استارتآپها، رویدادهای نوآورانه، پارلمان دانشجویی و پارلمان اندیشهورزی فعالیت میکند.
در این بخش نیز رویدادهای استارتاپی و نوآورانه ویژه نسل جوان طراحی شده است بهویژه برای دانشجویان، فعالان شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها و جوانان خلاق کشور. اکنون «پارلمان جنگ» در حال طراحی و راهاندازی است تا علاقهمندان بتوانند در آن مشارکت کنند.
در این رویداد، ساختاری مشابه مجلس شورای اسلامی شبیهسازی میشود؛ شامل فراکسیونها، کمیسیونها و فرآیندهای تصمیمگیری که به بررسی مسائل مرتبط با جنگ و پساجنگ میپردازند. همچنین رویدادهای شبیهسازی با نرمافزارها نسبت به مذاکرات ایران و آمریکا و بحثهای روابط ایران وچین با مشارکت جوانان انجام شده است.در همین رابطه جوانان زیادی در رویدادی درباره روابط ایران و چین شرکت کنند و در قالب رقابتهای تخصصی، پیشنهادهای خود را مطرح میکنند.
بیش از دو هفته از آغاز فعالیت این سازوکارها میگذرد و پیشنهادها و نظرات مختلفی نیز دریافت شده است. این نظرات در حال بررسی و داوری هستند حتی برخی از افراد مطرح کشور بهصورت حضوری در مرکز پژوهشهای مجلس حضور یافته و بستههای پیشنهادی خود را ارائه و تشریح کردهاند. ما در حال جمعآوری، دستهبندی و ارزیابی همه این پیشنهادها هستیم.
در جلساتی که با رئیس مجلس داشتم، ایشان تاکید جدی داشتند که هر ایدهای که به جمعبندی برسد، سریعا در اختیار ایشان قرار گیرد تا پیگیری کند که انشاءالله این حس در مردم به وجود آید که این فرآیند جدی است.
مرکز پژوهشهای مجلس از همه ظرفیتها استفاده میکند تا حس واقعی مشارکت و نه حس نمایشی را به مردم و نخبگان منتقل کند
ما حتی این مشارکت را در سطح دانشآموزان مدارس سمپاد اجرا کردهایم. پیش از این، در یکی از رویدادهای مرتبط با حکمرانی دادهمحور، حدود ۶ هزار و ۵۰۰ نفر از دانشآموزان مدارس استعدادهای درخشان از سراسر کشور مشارکت کردند. از میان آنها حدود هزار نفر به مرحله دوم راه یافتند و در نهایت تیمهای برتر در حضور رئیس مجلس و اعضای هیئترئیسه، طرحها و ایدههای خود را ارائه کردند.
اکنون نیز تلاش میکنیم همین الگو را در موضوع جنگ و پساجنگ فعال کنیم و حتی مشارکت را در سطح دانشآموزان مدارس سمپاد گسترش دهیم.
در مجموع، تلاش ما این است که از همه ظرفیتهای موجود استفاده کنیم تا حس واقعی مشارکت و نه حس نمایشی مشارکت را به مردم و نخبگان منتقل کنیم. میخواهیم با امانتداری، ایدهها و ابتکارات مردم را جمعآوری کنیم، آنها را ارزیابی و ارتقا دهیم و در نهایت در اختیار مسئولان و تصمیمگیران کشور قرار دهیم.
نگاهداری در گفتوگو با ایسنا
سوال: چه سازوکاری برای پیگیری اجرای پیشنهادهای مرکز پژوهشها بهویژه در موضوع جنگ و پساجنگ، در نظر گرفتهاید تا این گزارشها مورد استفاده قرار گیرند؟
ما در دو سه سال اخیر یک اقدام جدید را در مرکز پژوهشهای مجلس پایهگذاری کردهایم که پیش از این وجود نداشت و آن هم «ارسال نامههای راهبری» به مسئولان کشور است.
به این معنا که در مرحله انتشار گزارش متوقف نمیشویم. گزارشهای پژوهشی منتشر میشوند اما پس از آن، پیشنهادهای عملیاتی به مجلس و پیشنهاد نظارتی برای مجلس ارسال میشود. این پیشنهادها در قالب نامههای رسمی و با امضای رئیس مرکز پژوهشهای مجلس به رئیسجمهور، معاون اول رئیسجمهور، وزرای مرتبط و سایر مسئولان اجرایی کشور ارسال میشود. از سوی دیگر، همین پیشنهادها برای رئیس مجلس، نمایندگان و کمیسیونهای تخصصی مجلس نیز ارسال میشود تا در فرآیندهای تقنینی و نظارتی مورد استفاده قرار گیرد.
نامههای راهبردی به مسئولان برای استفاده از گزارشهای مرکز پژوهشها ارسال میشود که در موارد متعدد مورد توجه رئیسجمهور قرار گرفته و به دستگاههای مربوطه ارجاع شده است
الحمدالله این رویکرد با استقبال خوبی مواجه شده است. در موارد متعددی، نامههای راهبری مرکز پژوهشها از سوی رئیسجمهور، معاون اول رئیسجمهور، رئیس مجلس و روسای کمیسیونها مورد توجه قرار گرفته و به دستگاهها، وزارتخانهها و سازمانهای مربوطه ارجاع شده است. حتی نسخهای از این ارجاعات نیز برای مرکز پژوهشها ارسال میشود تا بتوانیم فرآیند پیگیری را دنبال کنیم.همکاران ما نیز در صورت نیاز، برای تبیین موضوعات و ارائه توضیحات تکمیلی در اختیار دستگاهها و وزارتخانههای مختلف قرار میگیرند و روند اجرای پیشنهادها را پیگیری میکنند.
علاوه بر این، پژوهشگران مرکز پژوهشهای مجلس تعامل گستردهای با کمیسیونهای مجلس و کمیسیونهای دولت دارند. تقریبا هیچ کمیسیونی در مجلس یا دولت وجود ندارد که مرکز پژوهشها در آن حضور نداشته باشد. پژوهشگران ما در جلسات نتایج مطالعات را تشریح میکنند و تلاش دارند در فرآیند تصمیمسازی و عملیاتی شدن پیشنهادها نقشآفرینی کنند.
سوال: رهبر معظم انقلاب چندین بار بر لزوم حفظ سرمایه اجتماعی و تقویت وحدت ملی تاکید داشتند، آیا مرکز پژوهشها گزارش یا پیشنهاد عملی مشخصی برای مسئولان کشور تهیه کرده که چگونه این سرمایه حفظ شود؟
مرکز پژوهشهای مجلس بهطور ویژه در موضوع سرمایه اجتماعی متمرکز است. ما هر ۶ ماه یکبار گزارش ارزیابی وضعیت سرمایه اجتماعی کشور را تهیه و در اختیار مسئولان قرار میدهیم تا تصویر روشنی از وضعیت سرمایه اجتماعی در حوزههای مختلف وجود داشته باشد.
این روند در سه تا چهار سال اخیر بهصورت مستمر ادامه داشته است. برای تهیه این گزارشها نیز از دو روش استفاده میکنیم؛ افکارسنجی و روش محاسباتی از پیامهای منتشرشده در فضای مجازی.
این کار را در دوران جنگ نیز ادامه داده و سه مرحله افکارسنجی انجام شد. همچنین اخیرا نشستی در مرکز پژوهشهای مجلس با حضور مراکز معتبر افکارسنجی کشور برگزار شد. در این نشست، همه مراکز فعال در حوزه نظرسنجیهای مرتبط با شرایط جنگی حضور داشتند و نتایج مطالعات و یافتههای خود را ارائه کردند.
نقاط مشترک مراکز احصا و در قالب بستهای از اقدامات پیشنهادی برای مدیریت افکار عمومی و ارتقای سرمایه اجتماعی در شرایط جنگی تدوین شد و در اختیار مسئولان کشور قرار گرفت تا در تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای مرتبط با افزایش انسجام ملی و سرمایه اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
بستهای از اقدامات پیشنهادی برای مدیریت افکار عمومی و ارتقای سرمایه اجتماعی در شرایط جنگی تدوین شده و در اختیار مسئولان کشور قرار گرفته است
علاوه بر آن، نشستی با حضور اصحاب رسانه، استادان علوم ارتباطات، مدیران باسابقه رسانه ملی و فعالان حوزه رسانه برگزار شد. محور اصلی این نشست، بررسی راهکارهای بهرهگیری از ظرفیت رسانه ملی برای تقویت انسجام ملی بود. این پیشنهادها در حال جمعبندی و تدوین است تا نکات عملیاتی آن در اختیار مسئولان قرار گیرد و در تصمیمگیریهای مرتبط مورد استفاده واقع شود.
سوال: آیا آماری از وضعیت سرمایه اجتماعی و انسجام ملی در کشور دارید؟
افکارسنجی سرمایه اجتماعی ابعاد مختلفی دارد اما اگر بخواهم در یک جمله بگویم، در جنگ، وحدت و انسجامی میان مردم شکل گرفت که موجب افزایش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی شد. بالغ بر ۲۰ درصد افزایش داشته که سرمایه اجتماعی به حدود ۶۷ تا ۶۸ درصد رسیده است.
امیدواریم بتوانیم این سرمایه اجتماعی ایجادشده را حفظ کنیم زیرا اگر با این سرمایه اجتماعی بهدرستی برخورد نشود، ممکن است با پایان یافتن شرایط جنگی، دوباره شاهد روند نزولی سرمایه اجتماعی در کشور باشیم.
نگاهداری در گفتوگو با ایسنا
سؤال: آیا مرکز پژوهشها گزارشی درباره راهکارهای حفظ سرمایه اجتماعی کشور تهیه کرده است؟
ما یک بسته راهبردی در حوزه حفظ و ارتقای سرمایه اجتماعی تهیه کردهایم که برای مسئولان کشور ارسال شده است. تاکید ما در این بسته عملیاتی کردن مشارکت مردم در حوزههای مختلف است.
اعتقاد ما این است که باید بسترهای لازم برای حضور و اظهارنظر سلایق گوناگون و رویکردهای متفاوت در کشور فراهم شود. باید بتوانیم زمینه مشارکت همه افراد و طیفهایی که دل در گرو ایران دارند را فراهم کنیم بهویژه در شرایط جنگی و بحرانی، با توجه به محدودیت منابع، کشور بیش از هر زمان دیگری به مشارکت واقعی و جدی مردم نیاز دارد.
این مشارکت میتواند اشکال مختلفی داشته باشد. ممکن است فردی توانایی کمک در تامین منابع مالی و جبران خسارتها را داشته باشد، فرد دیگری توان فکری و تخصصی بالایی داشته باشد و در قالب یک نذر فرهنگی، ایدهها و ابتکارات خود را در اختیار کشور قرار دهد.
بنابراین ما باید بسترها را باز کنیم که امکان مشارکت با الگوهای متنوع و همچنین ابراز دیدگاههای مختلف به حداکثر برسد.
سوال: آیا در این گزارش به موضوع جلوگیری از تفرقهافکنی که ممکن است به انسجام ملی آسیب بزند نیز پرداخته شده است؟
وقتی کشوری در شرایطی مانند وضعیت فعلی ایران قرار میگیرد، بسیاری از مسائل راهبردی به یک امر ملی و نه یک بحث جناحی تبدیل میشود.
مرکز پژوهشها در پیشنهادهای خود توصیه کرده، مذاکرات یک امر ملی است و یک بحث جناحی سیاسی نیست که با حرکتهای سخیف سیاسی فضای کشور را تخریب کرده و اینگونه با سرنوشت یک کشور که با مذاکرات جلو می رود، رفتار کنیم و ذهن افکارعمومی را منفی و مخدوش کنیم. این کار درست نیست و خیانت ملی است.
مذاکرات امر ملی و بحث جناحی سیاسی نیست که با حرکات سخیف سیاسی با آن رفتار شود باید همه با هم برای حفظ و ارتقای ایران تلاش کنیم
اکنون امور کشور به دلیل راهبردی شدن شرایط، امر ملی است و باید به آن نگاه ملی داشت همانگونه که رهبر معظم انقلاب نیز در پیام اخیر خود تاکید کردند، حتی اگر اختلافنظرهای بهحقی هم وجود دارد، باید کنار گذاشته شود و اکنون زمان نزاع نیست. باید همه با هم و در کنار یکدیگر همدل برای حفظ و ارتقای ایران عزیز تلاش کنیم.
سوال: شما اخیرا در یادداشتی از تعبیر «فدائیان آبرو» استفاده کرده بودید. چقدر امروز کشور به حضور چنین افرادی نیاز دارد؛ کسانی که حاضر باشند از اعتبار و آبروی خود برای عبور کشور از شرایط دشوار هزینه کنند؟
ما به حضور و نقشآفرینی «فدائیان آبرو» نیاز داریم؛ وقتی در جامعه شکافهایی وجود دارد و یا عدهای برای ایجاد دوقطبیهایی تلاش کردند، به افرادی با سرمایه اجتماعی و اعتبار و آبروی ملی بالا نیاز داریم که آبروی خود را صرف ترمیم این شکافها و اختلافات کنند.
این افراد میتوانند مانع از آن شوند که حرکتهای اختلافبرانگیز به تفرقه و از بین رفتن انسجام ملی منجر شود. نقش آنها در پر کردن و ترمیم شکافها بسیار مهم و تعیینکننده است.
سوال: آیا مرکز پژوهشهای مجلس در حوزه اقتصادی نیز برای دوران پساجنگ بسته سیاستی مشخصی تهیه کرده است؟
معاونت اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس بسته جامعی را درباره شرایط اقتصادی کشور در دوران جنگ و پساجنگ تهیه کرده است.
در این بسته، موضوعاتی مانند وضعیت اقتصاد کشور، حوزه انرژی، زیرساختها، اشتغال و مجموعه آسیبها و مشکلاتی که جنگ میتواند برای کشور ایجاد کند، مورد بررسی قرار گرفته است. در تهیه این بسته از سامانههای شبیهسازی استفاده شده است. بر همین اساس، سناریوهای مختلفی که ممکن است در آینده پیشروی کشور قرار گیرد، طراحی و تحلیل شده است. سپس برای هر سناریو، اقدامات و سیاستهایی که نظام مدیریتی کشور باید در آن شرایط اتخاذ کند، مشخص شده است.
مرکز پژوهشها بسته جامعی درباره شرایط اقتصادی کشور در شرایط جنگ و پساجنگ تهیه کرده که در آن به سناریوهای مختلف در آینده اشاره شده است
این بسته، مجموعهای مفصل، علمی، دقیق و کارشناسی شده است که بر مبنای آیندهپژوهی، سناریونویسی و محاسبات شبیهسازی شده تدوین شده و برای هر وضعیت، اقدامات عملیاتی مشخصی را پیشنهاد میکند. این گزارش و بسته سیاستی در اختیار مسئولان ارشد کشور، سران قوا، شورای عالی امنیت ملی و سایر نهادهای تصمیمگیر قرار گرفته است.
سوال: برخی معتقدند در شرایط فعلی میتوان از ظرفیتهایی مانند دریافت عوارض از تنگه هرمز برای تأمین بخشی از منابع کشور استفاده کرد. آیا این موضوع نیز در گزارشها و پیشنهادهای مرکز پژوهشهای مجلس مورد بررسی قرار گرفته است؟ آیا مرکز پژوهشهای مجلس پیشنهاد مشورتی برای قانونی شدن مدیریت بر تنگه هرمز در اختیار نمایندگان قرار داده است؟
در موضوع تنگه هرمز، مرکز پژوهشهای مجلس مطالعات و گزارشهای بسیار دقیق و مفصلی تهیه کرده است. حتی متن پیشنویسی که امکان تبدیل شدن به قانون دارد را در اختیار مسئولان قرار دادهایم به عبارت دیگر، هم تحلیل راهبردی ارائه شده و هم پیشنویس قانونگذاری تقدیم شده است. البته در نهایت، تصمیمگیری برعهده مسئولان است البته باید توجه داشته باشیم که نگاه جامعی به تنگه هرمز داشته باشیم.
بسیاری از استراتژیستها معتقدند که اهمیت ژئواستراتژیک تنگه هرمز بیشتر از اهمیت ژئواکونومیک آن است. اگر موضوع تنگه هرمز را صرفا به میزان درآمد ناشی از عوارض و یا هزینه ارائه خدمات تقلیل دهیم، در واقع بخش مهمی از اهمیت این گذرگاه راهبردی را نادیده گرفتهایم. نباید این تصور باشد که اهمیت تنگه هرمز در میزان عوارض دریافتی آن است.
نباید موضوع تنگه هرمز را به میزان درآمد ناشی از عوارض یا هزینه ارائه خدمات تقلیل دهیم چون اهمیت ژئواستراتژیک تنگه در تثبیت حاکمیت بیشتر از اعمال و کنترل مدیریت بر آن است
اهمیت ژئواستراتژیک تنگه هرمز در تثبیت حاکمیت، اعمال کنترل و مدیریت مؤثر ایران بر این آبراهه است. تثبیت این جایگاه میتواند برای سالهای طولانی در تأمین امنیت کشور مؤثر باشد. امروز بسیاری از استراتژیستها معتقدند که پس از جنگ اخیر، اولویتهای توان بازدارندگی ایران تغییر کرده است.
بدون تردید توان موشکی یکی از مؤلفههای اصلی بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران است. اعمال حاکمیت، مدیریت و کنترل بر تنگه هرمز نیز اهمیت ویژهای پیدا کرده است. توانایی برای ایجاد فشار بر اقتصاد بینالملل نیز بسیار مهم است؛ این سه عنصر قدرت بازدارندگی زیادی برای ایران دارد که باید بتوان اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز را تثبیت کرد.
سوال: یکی دیگر از موضوعات، بحث اصلاح بودجه به دلیل شرایط جنگی است. با توجه به اینکه بودجه کشور بر اساس شرایط غیرجنگی تدوین شده بود، آیا نمایندگان مجلس در این زمینه از مرکز پژوهشها درخواست بررسی یا ارائه پیشنهاد داشتهاند؟
مرکز پژوهشها بسته اصلاح بودجه سال ۱۴۰۵ را تهیه کرده و در اختیار رئیس مجلس قرار داده است. ایشان نیز رایزنیهای لازم را انجام داده و این بسته را به مسئولان کشور ارسال کردهاند. در این بسته پیشنهاد شده که اصلاح بودجه با رویکرد کاهش هزینهها، مدیریت منابع و تعریف منابع جدید باشد.
نگاهداری در گفتوگو با ایسنا
سوال: با توجه به اینکه رئیس مجلس، نماینده ویژه ایران در امور چین شده است، مرکز پژوهشها چه گزارشهایی درباره روابط ایران و چین تهیه کرده است؟
چند سال است که در مرکز پژوهشهای مجلس، یک کارگروه تخصصی ویژه درباره روابط ایران و چین فعالیت میکند و مطالعات گستردهای در این حوزه انجام داده است.
در این مدت، گزارشهای متعددی در اختیار مسئولان کشور قرار گرفته و نشستهای مختلفی نیز با اندیشکدهها و مراکز مطالعاتی چینی برگزار شده است. رفتوآمدهای علمی میان پژوهشگران مرکز و مراکز دانشگاهی و پژوهشی چین نیز انجام شده است.
سفیر چین نیز تاکنون بارها در مرکز پژوهشهای مجلس حضور پیدا کرده و جلساتی با ایشان برگزار شده است. همچنین بستههای اقدامات و روابط راهبردی ایران و چین تهیه و در اختیار رئیس مجلس قرار گرفته است.
اخیرا نیز این کارگروه مرکز پژوهشها به «شورای راهبردی ایران و چین» ارتقا یافته تا از ظرفیت بیشتری برای سیاستپژوهی و طراحی عملیاتی استفاده شود. در این حوزه تلاش کردهایم از مباحث کلی فاصله بگیریم و به سمت طراحیهای عملیاتی و کاربردی حرکت کنیم و در اختیار مسئولان کشور قرار گرفته است.
سوال: اخیرا تعدادی از نمایندگان مدعی تعطیلی و حتی پلمپ مجلس شدهاند و با همین ادعا بر طبق اختلاف و تفرقه میکوبند. به نظر شما هدف آنها از طرح این ادعاها و اختلاف افکنی چیست؟
عدهای در فضای رسانهای سروصدا کرده که مجلس تعطیل است حال اینکه به عنوان رئیس مرکز پژوهشهای مجلس که از نخستین روزهای جنگ در جلسات مختلف هیات رئیسه، کمیسیونهای تخصصی و وبیناری حضور داشتم، تقریبا روزی نبوده که جلسات تخصصی در مجلس برگزار نشده باشد. اعضای هیئترئیسه و رؤسای کمیسیونها بهصورت مستمر در این جلسات حضور داشتهاند.
مجلس تعطیل نیست و شکل برگزاری جلسات آن تفاوت کرده و جلسات وبنیاری و نشستهای کمیسیونهای تخصصی به صورت مستمر برگزار میشود
حتی در جلسات مجازی مجلس نیز معمولا حدود ۲۲۰ نفر از نمایندگان شرکت میکنند، نظرات خود را مطرح میکنند. ممکن است شکل برگزاری جلسات متفاوت شده باشد اما هیچ خللی در پیشبرد امور ایجاد نشده است.
مرکز پژوهشهای مجلس نیز در تمام این مدت در کنار مجلس حضور داشته و به وظایف کارشناسی خود عمل کرده است. در موضوعات مختلف از جمله تنگه هرمز، حکمرانی در شرایط جنگ، مذاکرات و سایر مسائل مهم کشور، بیش از ۱۰۰ گزارش کارشناسی تهیه و در اختیار مسئولان و نمایندگان قرار دادهایم.
نگاهداری در گفتوگو با ایسنا
سوال: از منظر کارشناسی، چرا اکثریت نمایندگان در برابر این اقلیت پرسروصدا کمتر موضعگیری میکنند؟ گویی این تعداد محدود نمایندگان صدای مجلس هستند.
برخی از نمایندگان حضور رسانهای پررنگتری دارند و طبیعی است که صداهای بلندتری داشته و کنشگری رسانهای آنها هم زیاد است در مقابل، گروهی از نمایندگان کنشگری رسانهای کمتری دارند و بیشتر وقت خود را صرف فعالیتهای تخصصی، حضور در کمیسیونها، پیگیری مسائل حوزههای انتخابیه و حل مشکلات مردم کنند و کمتر در فضای رسانهای حضور داشته باشند.
واقعیت این است که نمایندگانی که کمصداتر هستند، بیشترین حضور در جلسات تخصصی مجلس برای حل مسائل و مشکلات مردم و کشور دارند.
البته نمایندگان در بیان دیدگاههای خود آزاد هستند و نمیتوان از آنان انتظار داشت که اظهارنظر نکنند اما برداشتم این است که بخشی از مواضع و اظهارنظرها بیشتر در چارچوب سیاسی و جناحی و با اهداف سیاسی خاص جناحی دنبال میشود تا در چارچوب نگاه یک دولتمرد برای کسب منافع ملی کشور.
سوال: آیا برای جلوگیری از آسیبهایی که ممکن است از برخی رفتارها یا اظهارات نمایندگان متوجه مجلس یا کشور شود، سازوکاری وجود دارد؟
در مجلس شورای اسلامی هیئت نظارت بر رفتار نمایندگان وجود دارد که براساس آییننامه مربوطه فعالیت میکند. براین اساس اگر رفتاری از سوی یک نماینده انجام شود که به جایگاه مجلس یا نظام آسیب وارد کند، این هیات میتواند موضوع را بررسی کرده و تذکرات لازم را ارائه دهد.
علاوه بر سازوکارهای داخلی مجلس، نهادهای نظارتی و امنیتی کشور نیز در چارچوب وظایف قانونی خود مسئولیتهایی در این زمینه دارند.
سوال: آیا از مرکز پژوهشهای مجلس خواسته شده که گزارش و پیشنهادی برای بهبود و ارتقای عملکرد هیات نظارت بر رفتار نمایندگان تهیه شود؟
رهبر شهید انقلاب تذکر داده بودند که انتظاری که از هیات نظارت بر رفتار نمایندگان وجود دارد، محقق نشده است. از آن زمان از مرکز پژوهشها خواسته شد تا بر روی موضوع کارآمدتر شدن سازوکار نظارت بر رفتار نمایندگان کار شود. این موضوع در حال بررسی کارشناسی است.
مرکز پژوهشهای در حال بررسی کارشناسی بر روی موضوع کارآمدتر شدن سازوکار نظارت هیات نظارت بر رفتار نمایندگان است
سؤال: مهمترین درسهای جنگ ۱۲ روزه، اتفاقات دیماه و جنگ تحمیلی سوم برای نظام حکمرانی کشور را چه میدانید؟
مهمترین درس، مردم، مردم و مردم است. باید سازوکارهای عملیاتی لازم برای تحقق ظرفیتهایی قانون اساسی برای عملیاتی کردن نقشآفرینی مردم فراهم شود؛ چه در حوزه تصمیمگیری، چه در حوزه نظارت، چه در اجرا و چه در مطالبهگری.
البته قبل از هر چیزی باید عزم، اراده و طراحیهای لازم برای تحقق این هدف وجود داشته باشد. عزم و اراده به تنهایی کافی نیست. گاهی اوقات ما علاقهمندیم اما در مرحله طراحی و عملیاتیسازی دچار ضعف یا کاهلی میشویم و در نتیجه سازوکار تحقق عینی آن شکل نمیگیرد.
بخشی از این طراحیها بر عهده نهادهای کارشناسی از جمله مرکز پژوهشهای مجلس است. در همین راستا نیز ما طی سه سال گذشته روی موضوع «منشور مشارکت مردمی» و «منشور حکمرانی مردمی» کار کردهایم.
این منشور در حوزههای مختلف حکمرانی از جمله اقتصاد و اجتماع تدوین شده است و اکنون نیز در سایت مرکز پژوهشهای مجلس در دسترس قرار دارد. تمامی دفاتر تخصصی مرکز در تدوین این سند مشارکت داشتهاند و در آن، سازوکارها و رویکردهای مشارکت مردم در عرصههای مختلف اداره کشور تبیین شده است.
این پیشنهادها در اختیار مسئولان کشور نیز قرار گرفته است اما در نهایت آنچه اهمیت دارد، اهتمام برای اجرا است.
نگاهداری در گفتوگو با ایسنا
سوال: اما شما ابزار الزامآور برای اجرای این پیشنهادها ندارید.
طبیعتا ما پیگیری میکنیم، نامههای راهبری ارسال میکنیم و پیشنهادهای کارشناسی ارائه میدهیم اما ابزار اعمال و الزام اجرایی در اختیار مرکز پژوهشهای مجلس نیست. وظیفه ما تولید دانش، ارائه راهکارهای علمی و کارشناسی است.
ما سعی می کنیم مسئولان را به ذهنیتهای مشترکی برسانیم اما اینکه چقدر این بینش به منش و و کنش عملی تبدیل شود، دست ما نیست.
انتهای پیام
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها