به گزارش «کانال نفت»، روز گذشته، ۳۰ شهریور نخستین عرضه گاز طبیعی شرکت ملی گاز ایران ویژه شرکتهای کارور گاز، در بورس انرژی انجام شد؛ سه عرضهای که مجموع حجم آنها به بیش از ۸۶ میلیون واحد رسید و محل تحویل آنها در شهرستان سبزوار تعیین شده بود. این اقدام گرچه در کشورهای دیگر روندی عادی است، اما در ایران بهواسطه عرضه وقیمتگذاری دولتی انرژی و مشخصا گاز شاید آغازی باشد برای دگرگونی روندی که معترضان بسیاری داشت. با این حال سوالات بسیاری نیز درباره طرح یادشده مطرح است آیا در شرایط کنونی اقتصاد این اقدام اثرات مثبتی خواهد داشت یا خود مولد چالشهای دیگر چون رشد تورم خواهد بود؟ تاثیر این طرح بر صنایع کاروری چون سیمان، فولاد، پتروشیمی و نیروگاهها چگونه خواهد بود؟ آیا میتوان این برنامه را مقدمهای بر حذف قیمتگذاری دستوری و واقعیسازی نرخ گاز دانست؟ اینها سوالاتی است که نفت ما در گفتوگو با کارشناسان به بررسی آنها پرداخته است.
از رشد سرمایهگذاری تا بهینهسازی مصرف
مهمترین تردید درباره طرح عرضه گاز در بورس انرژی مربوط به کارکرد مطلوب آن در وضعیت کنونی اقتصاد است که قریب به اتفاق کارشناسان با رد این تردید تاکید دارند این طرح از آنجاییکه هم در رشد سرمایهگذاری در حوزه گاز و هم بهینهسازی مصرف در این بخش تاثیر مثبت خواهد داشت ضرورت اجرای آن وزن بیشتری در برابر تردیدهای مطرح دارد.
حمیدرضا صالحی، نایب رئیس کمیسون انرژی اتاق بازرگانی در شمار همین کارشناسان قراردارد.
وی در گفتوگو با «کانال نفت» با اشاره به جایگاه ایران در میان دارندگان ذخایر گازی جهان اظهار کرد: «کشور ما باوجود اینکه دومین ذخایر بزرگ گاز دنیا را در اختیار دارد، در سالهای اخیر بهویژه در زمستان ناترازی گاز چالشهای بسیاری را بهویژه برای صنایع بزرگ رقم زده است.»
صالحی در تشریح دلایل شکلگیری چالش ناترازی در بخش گاز گفت: «مهمترین دلیل ناترازی گاز عدم سرمایهگذاری چه در بخش توسعه و فشارافزایی میادین فعال و چه استخراج از میادین جدید است.»
سیاستگذاریهای پرهزینه
این عضو اتاق بازرگانی ایران عدم بهینهسازی مصرف را دیگر دلیل ناترازی گاز دانست و تصریح کرد: «همسرمایهگذاری نکردن در حوزه گاز و هم عدم بهینهسازی مصرف چالشهایی هستند که در نتیجه سیاستگذاری نامطلوب حوزه انرژی شکل گرفتهاند و باید تصدیگری و انحصار دولت در تولید و عرضه گاز را از شاخصترین این سیاستها دانست؛ بر این مبنا باید عرضه اولیه گاز در بورس انرژی را به فال نیک گرفت و از آن استقبال کرد.»
وی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه تغییر سیاست پیشین چگونه به کاهش ناترازی کمک خواهد کرد؟ گفت: «زمانیکه محصول در بورس عرضه میشود آنچه قیمت آن را تعیین میکند بازار است، نه دولت. در این روند دولت تنها در نقش رگولاتور ظاهر میشود و همین امر زمینهساز واقعی شدن نرخ گازخواهد شد و در نتیجه آن سرمایهگذاری در بخش گاز معنا پیدا میکند و این امر یعنی رشد تولید و کاهش ناترازی.»
هاب گازی منطقه میشویم
صالحی دیگر دستاورد احتمالی طرح اخیر را تبدیل شدن کشور به هاب انرژی منطقه و تعیینکننده قیمت این فرآورده دانست و در این باره گفت: «وقتی در نتیجه واقعی شدن نرخ گاز سرمایهگذاری در این بخش افزایش پیدا کند علاوه بر فائق آمدن بر مشکل ناترازی، صادرات ما حتی در فصول پرمصرف نیز افزایش خواهد یافت و همین امر قدرت بازیگری ایران را در بازارهای انرژی منطقه افزایش خواهد داد و میتواند حتی ما را تبدیل به مرجع قیمتگذاری گاز کند.»
این فعال حوزه انرژی بهینهسازی مصرف را دیگر آورده عرضه گاز در بورس انرژی عنوان کرد و افزود: «وقتی کالایی ارزش واقعی خود را پیدا کند، انگیزه مصرفکننده برای بهینهسازی مصرف آن افزایش خواهد یافت و تلاشها برای کاهش اتلاف در صنایع و نیروگاهها دوچندان خواهد شد.»
صالحی البته در ادامه با اشاره به نکتهای مهم تاکید کرد: «باید در نظر داشته باشیم این طرح زمانی ارزشمند خواهد بود که با رشد سرمایهگذاری منجر به رشد جیدیپی شود و قدرت خرید را افزایش دهد؛ در غیر این صورت تنها افزایش هزینهای است که به بخشی از صنایع و در ادامه زنجیره به مردم تحمیل شده است.»
نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی در پاسخ به سوالی درباره تاثیر طرح بر صنایع هدف گفت: «طبیعی است عرضه گاز در بورس انرژی در کوتاهمدت سبب رشد هزینه تولید میشود، اما با ادامه این روند از آنجاییکه سرمایهگذاری در تولید گاز افزایش پیدا میکند، حتی شاهد کاهش قیمت این سوخت نیز خواهیم بود.»
صالحی در پایان اظهار کرد: «طرح جدید عرضه گاز طبیعی با شفاف شدن روند قیمتگذاری و عرضه میتواند به توسعه سرمایهگذاری در حوزه برق نیز منجر شود، این در حالی است که همین حالا بهدلیل سازکارهای موجود حتی پروژههای بهینهسازی بر زمین ماندهاند.»
معامله برد-برد
در سوی مقابل باید دید این طرح صنایع هدف را در چه وضعیتی قرار میدهد؟ برای دریافت پاسخ این سوال به سراغ یکی از فعالان حوزه پتروشیمی رفتهایم.
سید حمید حسینی، فعال حوزه پتروشیمی در گفتوگو با «کانال نفت» درباره تاثیر طرح عرضه گاز طبیعی در بورس کالا بر صنایع اظهار کرد: «بهطور قطع هیچ واحد فعال صنعتی، آن هم در ابعاد بسیار بزرگ حاضر نیست بهدلیل قطع برق و گاز خطوط تولیدش از کار بیفتد؛ بر همین اساس از هر طرحی که در نتیجه اجرای آن جریان انرژی برقرار باشد استقبال خواهد کرد.»
وی با اشاره به اینکه این طرح میتواند انگیزهای باشد برای بهینهسازی مصرف صنایع، تاکید کرد: «این طرح معاملهای برد- برد است که در مجموع جامعه از منافع آن بهرهمند خواهد شد.»
وی در تشریح چگونگی تاثیرپذیری عمومی از این طرح بیان کرد: «زمانیکه در نتیجه شکلگیری قیمت بالاتر متاثر از قانون بازار، مصرف بهینه میشود از یک طرف آلودگیهای ناشی از مصرف بالای سوخت کاهش مییابد و از طرف دیگر با عرضه بیشتر قطع ناگزیر گاز را شاهد نخواهیم بود.»
تفاوت معناداری ایجاد نمیشود
حسینی در پاسخ به سوالی درباره پیامد عرضه گاز در بورس انرژی در قیمت تمامشده محصولات صنایع پتروشیمی اظهار کرد: «بهطور معمول قیمت گاز صنایع در زمستان تاحدودی افزایش پیدا میکند و من بعید میدانم قیمت گاز عرضهشده در بورس تفاوت معناداری با قیمت گاز دولتی داشته باشد؛ بر همین اساس تغییر محسوسی در قیمت تمامشده محصولات رقم نمیخورد.»
این فعال حوزه صنایع با تاکید بر اینکه صرف برقراری جریان گاز صنایع را از اجرای این طرح خشنود میکند، توضیح داد: «ممکن است در برخی مواقع قیمت گاز در بورس بهاندازهای باشد که خرید آن اقتصادی نباشد؛ با این حال از آنجاییکه توقف تولید در برخی واحدها چون سیمان، فولاد و. خسارات سنگینی را به واحدهای صنعتی وارد میکند، صاحبان این صنایع ترجیح میدهند هزینه بیشتری بپردازند اما خطوط تولیدشان فعال باشد.»
حسینی در پایان اظهار کرد: «باید یارانه انرژی بهتدریج در کشور کم شود و صنایع نیز بهگونهای برنامهریزی کنند که بتوانند با پرداخت قیمت واقعی انرژی مصرفی که طبیعتا اندکی از قیمتهای دولتی بیشتر است، سرپا بمانند.»
به گزارش «کانال نفت»، از گفتههای کارشناسان چنین میتوان استنباط کرد که «قیمت» گاز نسبت به «تامین» آن در اولویت دوم قرار دارد؛ یعنی مصرفکنندگان گاز بهویژه در بخش صنعت ترجیح میدهند گاز موردنیازشان جریان داشته باشد و قطع نشود؛ ولو با پرداخت هزینه بیشتر. بر همین اساس طرح عرضه گاز در بورس کالا طرحی است که مورداستقبال آنها قرار گرفته است. این البته نگاهی بدبینانه به این طرح است. در نگاه خوشبینانه این طرح مقدمهای بر رشد انگیزه برای ورود سرمایه و در نتیجه آن رشد تولید ناخالص داخلی است.
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها