به گزارش «نفت ما»، دولت تاکنون بهصورت رسمی برنامهای برای افزایش قیمت بنزین اعلام نکرده است، اما اظهارات اخیر برخی نمایندگان مجلس نشان میدهد با تشدید ناترازی بنزین و افزایش هزینههای تأمین آن، بحث اصلاح قیمت سوخت باردیگر در محافل تصمیمگیری مطرح شده است.
اخیرا مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، از احتمال اجرای نرخ سوم بنزین با قیمت ۱۰ هزار تومان از ابتدای مردادماه خبر داد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «برخلاف نظر قطعی مجلس و در مغایرت کامل با ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم، متأسفانه سازمان برنامه و بودجه، ایده گرانسازی بنزین را در دولت با قدرت جلو میبرد و ظاهراً قرار است از ابتدای مردادماه اجرایی شود».
آمار شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی نیز بیانگر آن است که در ۲۴ روز نخست تیرماه، میانگین مصرف روزانه بنزین به حدود ۱۳۴.۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که تولید روزانه حدود ۱۲۷ میلیون لیتر بوده است. همچنین عماد رفیعی، مدیر امور مصرف شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، با اشاره به شکاف میان تولید و مصرف اعلام کرده است که «سال گذشته واردات مستقیم بنزین به حدود ۱۳ میلیون لیتر در روز رسیده و نزدیک به سه میلیارد دلار فشار مستقیم بر تراز ارزی کشور وارد کرده است».
از سوی دیگر، عبدالحسین همتی، نایبرئیس کمیسیون مشترک انرژی و صنایع مجلس، کاهش ظرفیت تولید بنزین در پی مشکلات ایجادشده در پارس جنوبی و برخی پالایشگاهها را از عوامل تشدید کمبود سوخت دانسته و گفته است:« با وجود افزایش تولید از طریق پتروشیمیها، کمبود همچنان پابرجاست و بخشی از آن از طریق واردات جبران میشود».
به گفته وی:«هر لیتر بنزین وارداتی حدود ۱۰۰ هزار تومان برای کشور هزینه دارد که با توجه به محدودیتهای مالی دولت، تداوم واردات را با چالش جدی مواجه میکند».
با این حال،باید دید در صورت اجرا افزایش قیمت بنزین، ناترازی سوخت و فشار ناشی از واردات کاهش مییابد یا این اقدام تنها بخشی از راهحل خواهد بود؟ «نفت ما» این موضوع را در گفتوگو با هاشم اورعی، استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف و کارشناس حوزه انرژی، بررسی کرده است.
فراتر از اصلاح قیمت
هاشم اورعی در گفتوگو با «نفت ما» با تأکید بر اینکه افزایش قیمت بنزین بهتنهایی راهحل بحران ناترازی سوخت نیست، اظهار کرد: «من مخالف افزایش قیمت بنزین نیستم، اما نه معتقدم که با افزایش قیمت، مسئله حل میشود و نه اعتقاد دارم که باید یکشبه قیمتها را واقعی کرد؛ از نظر من هر دو نگاه نادرست است».
وی افزود: «اگر فرض کنیم قیمت بنزین متناسب با قیمتهای جهانی تعیین شود، دستکم یک حسن مهم دارد و آن جلوگیری از قاچاق سوخت است که امروز به یکی از معضلات جدی کشور تبدیل شده و ارقام عجیب و غریبی درباره آن مطرح میشود».
اورعی ادامه داد: «اینکه افزایش قیمت بنزین میتواند موجب تورم، افزایش نارضایتی عمومی و حساسیتهای اجتماعی شود، موضوع درستی است، اما دیگر نمیتوان با وضعیت فعلی ادامه داد. اقتصاد ایران امروز توان تحمل این میزان ناکارآمدی در تولید، انتقال، توزیع و از آن مهمتر، در مصرف بنزین را ندارد».
اقتصاد ایران توان پرداخت چنین هزینهای را ندارد
وی تصریح کرد: «کافی است فاصله میان قیمت تمامشده بنزین، چه در تولید داخلی و چه در واردات، با قیمت فروش آن را بررسی کنیم. در حال حاضر کمتر از پنج درصد قیمت تمامشده از مصرفکننده دریافت میشود. از سوی دیگر، مصرف بنزین به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر در روز رسیده است. با یک محاسبه ساده میتوان دریافت که اقتصاد ایران، فارغ از اینکه چه دولتی و چه رئیسجمهوری بر سر کار باشد، توان پرداخت چنین هزینهای را ندارد».
اورعی ادامه داد گفت: «البته نمیتوان گفت افزایش قیمت بنزین هیچ تأثیری ندارد؛ همانطور که برخی کارشناسان معتقدند قیمت هیچ اثری بر مصرف ندارد، این دیدگاه صحیح نیست. از سوی دیگر، اینکه همه راهحل را در افزایش قیمت خلاصه کنیم نیز قطعاً درست نیست. افزایش قیمت بر میزان مصرف اثر میگذارد، اما تجربه نشان داده این اثر کوتاهمدت است».
مشکل بنزین یکشبه ایجاد نشده است
اورعی ادامه داد: «امروز با بحرانی روبهرو هستیم که حاصل چند دهه ناکارآمدی، نبود برنامهریزی صحیح، فقدان سیاست انرژی و صنعت و ضعف در حکمرانی است. البته منظور تنها حکمرانی انرژی نیست، بلکه حکمرانی صنعتی کشور نیز به همین صورت بوده است. این مشکلات طی دهههای گذشته انباشته، بهتدریج تشدید و اکنون به مرحله بحران رسیده؛ بنابراین نمیتوان انتظار داشت بحرانی که طی چند دهه شکل گرفته، تنها با افزایش قیمت بنزین برطرف شود».
وی تأکید کرد: «معتقدم باید با شفافیت عمل کنیم و به سمت آزادسازی قیمت بنزین حرکت کنیم، اما نباید تصور کنیم که میتوان مشکلات ساختاری ایجادشده طی چند دهه را تنها با ابزار قیمت و در مدت کوتاهی برطرف کرد».
دولت زدایی مهم ترین اقدام در زنجیره انرژی
اورعی در تشریح راهکار پیشنهادی خود برای اصلاح قیمت بنزین گفت: «افزایش قیمت باید تدریجی، مستمر و در کنار سایر اصلاحات انجام شود، نه اینکه به افزایشهای مقطعی ۱۰ یا ۲۰ درصدی محدود شود.اگر تصمیم با من باشد، چارهای جز افزایش تدریجی قیمت وجود ندارد و حتی ترجیح میدهم هر سه ماه یکبار قیمت بنزین اصلاح شود تا از بروز شوکهای ناگهانی جلوگیری شود. با این حال، مهمتر از افزایش قیمت، مجموعه اقداماتی است که متأسفانه تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است».
این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد: «نخستین اقدام، دولتزدایی از زنجیره انرژی است. از نفتی که در ته چاه قرار دارد تا بنزینی که داخل باک خودرو ریخته میشود، همه چیز در اختیار دولت است و همین ساختار، زمینه افزایش هزینهها و ناکارآمدی را فراهم کرده است».
وی تصریح کرد: «دولت نمیتواند از مردم بخواهد قیمت تمامشده بنزین را پرداخت کنند، بدون آنکه درباره این قیمت شفافسازی کند، باید به مردم گفته شود که هر لیتر بنزین با چه هزینهای تولید یا تأمین میشود. حتی اگر سیاست کشور حذف یکباره یارانهها باشد، باز هم قیمت تمامشده فعلی مبنای درستی نیست زیرا این قیمت در یک ساختار دولتی و ناکارآمد شکل گرفته است».
اورعی ادامه داد: «اگر قرار است قیمت انرژی واقعی شود، ابتدا باید شرایط آن فراهم شود. واقعیسازی قیمت صرفاً به معنای افزایش نرخ نیست، بلکه شکلگیری بازار در این حوزه و اصلاح عرضه و تقاضا است. در کجای دنیا قیمت، تنها ابزار مدیریت مصرف است؟ زمانی که یارانه سنگینی به یک کالا اختصاص داده میشود باید یکی از اقدامات مهم مدیریت تقاضا باشد که در کشور ما به آن توجه نشده است».
نمیتوان ناکارآمدی را از جیب مردم جبران کرد
این استاد دانشگاه با اشاره به وضعیت صنعت خودرو گفت: «نمیتوان سیاستهای خودرویی کشور به همین شکل باقی بماند و همزمان از مردم خواست هزینه واقعی بنزین را پرداخت کنند.از سوی دیگر، نمیتوان حملونقل عمومی کارآمد و متناسب با نیاز مردم نداشت و انتظار داشت شهروندان تمام هزینه سوخت را پرداخت کنند».
اورعی همچنین با اشاره به وضعیت حملونقل کشور اظهار کرد: «ایران با توجه به وسعت و موقعیت جغرافیایی خود، باید بیش از هر چیز بر حملونقل ریلی متکی باشد، اما سرمایهگذاری لازم در این بخش انجام نشده و عمده بار حملونقل کشور بر دوش کامیونها و خودروها قرار گرفته که وضعیت امروز نتیجه همین سیاست، افزایش مصرف بنزین و گازوئیل و بروز ناترازی در تأمین سوخت است».
اورعی تأکید کرد: «قیمت، بخشی از راهحل است، اما همه راهحل نیست. اگر سایر اصلاحات بهصورت همزمان دنبال نشود، افزایش قیمت بهتنهایی هیچگاه پاسخگوی حل بحران نخواهد بود. پیشنهاد این است که چند کارشناس به تدوین یک برنامه مشخص بپردازندو دولت هم با شفافیت کامل آن را با مردم در میان بگذارد».
این استاد دانشگاه ادامه داد:«بدون انجام چنین کاری، مردم حاضر نیستند بنزین را گرانتر بخرند، چون تصور میکنند پولی که از این محل دریافت میشود، صرف حل مشکلات نخواهد شد. اما اگر دولت صادقانه توضیح دهد که چرا این تصمیم گرفته شده، قرار است منابع حاصل از آن کجا هزینه شود و چه نتیجهای برای کشور خواهد داشت، مردم هم در این مسیر همراهی میکنند .ناترازی انرژی مسئلهای مختص ایران نیست، کشورهای زیادی با این چالش مواجه هستند و در حال حل این موضوع هستند. این مسئله در ایران هم قابل حل است، اما لازمه آن صداقت، شفافیت و درایت در تصمیمگیری است».
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها