به گزارش خبرنگار کانال نفت به نقل از خبرگزاری فارس، حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب، در پیام خود به مناسبت هفته دفاع مقدس و دومین سالگرد شهادت سیدحسن نصرالله، با مقایسه دوران وابستگی ایران و پیشرفت‌های امروز کشور، به تغییر موازنه در آب‌های جنوبی نیز اشاره کردند؛ از روزگاری که این آب‌ها جولانگاه نیروهای دشمن بود تا شرایطی که به تأکید ایشان، ضربات رزمندگان و محافظان تنگه هرمز، متجاوزان را به عقب‌نشینی وادار کرده است.این مقایسه، زمینه‌ای برای بررسی پیشرفت صنایع دفاعی ایران در حوزه‌های مختلف و نقش آن در تقویت توان نیروهای مسلح فراهم می‌کند.
یکی از ابعاد این پیشرفت، توسعه توان شناوری نیروهای مسلح، به‌ویژه در حوزه طراحی و ساخت شناورهای تندروی رزمی است؛ شناورهایی که از قایق‌های سبک مجهز به تیربار و راکت‌انداز در دوران دفاع مقدس، به سکوهای متحرک موشک‌انداز، اژدرافکن، پدافندی و بدون‌سرنشین تبدیل شده‌اند و امروز بخش مهمی از توان دفاع دریایی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز را تشکیل می‌دهند.توسعه این شناورها طی چهار دهه گذشته تنها به افزایش سرعت محدود نبوده است؛ بلکه طراحی بدنه‌های پیشرفته، استفاده از پیشران‌های قدرتمند، نصب موشک‌های هدایت‌شونده و توسعه سامانه‌های شناسایی و کنترل، تحول مهمی در توان رزمی شناورهای ایرانی ایجاد کرده است؛ به‌گونه‌ای که سرعت برخی از نسل‌های جدید این شناورها، بر اساس مشخصات اعلام‌شده، به بیش از ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت رسیده است.
در این میان، خانواده‌های آذرخش، عاشورا، سراج، ذوالفقار، ذوالجناح، رضوان، طارق، یا مهدی (عج) و حیدر ۱۱۰، هرکدام نمایانگر بخشی از مسیر پیشرفت صنعت شناورسازی نظامی ایران هستند؛ مسیری که بررسی ویژگی‌های فنی، تسلیحات و قابلیت‌های رزمی این شناورها، ابعاد تحول قدرت دریایی کشور را روشن می‌کند.
«آذرخش» ایرانی قاتل شناورهای دشمنشناور «آذرخش» از خانواده بهمن - 1، یکی از نمونه‌های اولیه شناورهای رزمی سریع ایران است که با طراحی دوبدنه یا کاتاماران ساخته شده است. این شناور ۲۳ متر طول، حدود ۴ متر عرض و نزدیک به ۲۰ تن وزن جابه‌جایی دارد.آذرخش با استفاده از پیشران دیزلی به سرعت ۵۰ گره دریایی، معادل ۹۳ کیلومتر بر ساعت، و برد دریانوردی حدود ۵۰۰ کیلومتر می‌رسد.تسلیحات آن شامل توپ ۲۳ میلی‌متری، تیربار ۱۲.۷ میلی‌متری و راکت‌انداز ۱۶ لوله‌ای ۱۰۷ میلی‌متری است. رادار جست‌وجوی دریایی با برد اعلامی ۳۰ کیلومتر نیز از تجهیزات این شناور به شمار می‌رود.طراحی دوبدنه و ترکیب تجهیزات شناسایی با تسلیحات راکتی، آذرخش را به یکی از نمونه‌های شاخص نسل‌های اولیه شناورهای رزمی سریع ایران تبدیل کرد.
«عاشورا» در عمق دریاخانواده «عاشورا» از شناورهای پرشمار نیروی دریایی سپاه است که برای گشت، حمل نیرو و مأموریت‌های رزمی توسعه یافته‌اند.نمونه عاشورا ۳۳ دارای طول ۱۰ متر، عرض ۲.۷ متر و آبخور ۶۰ سانتی‌متر است. دو موتور ۳۵۰ اسب‌بخاری، سرعت آن را به ۵۵ گره دریایی، معادل ۱۰۲ کیلومتر بر ساعت، می‌رسانند.این شناور ظرفیت حمل هشت سرنشین دارد و به راکت‌انداز ۱۱ لوله‌ای ۱۰۷ میلی‌متری، تیربار ۱۲.۷ میلی‌متری و رادار دریایی مجهز است.در دی ۱۴۰۲، پنج فروند عاشورای پدافندی مجهز به موشک کوثر، پنج فروند عاشورای اژدرافکن و دو فروند عاشورای فرماندهی با بدنه کربنی به نیروی دریایی سپاه ملحق شدند؛ تحولی که این خانواده را از شناورهای راکت‌انداز به مجموعه‌ای چندمنظوره تبدیل کرد.
«سراج» نخستین شهپاد ایرانی در قلب دریاهادستیابی به سرعت بالاتر، یکی دیگر از محورهای توسعه صنعت شناورسازی ایران بود که با ساخت «سراج ۱» شکل تازه‌ای گرفت.این شناور در سال ۱۳۸۹ معرفی شد و طراحی آن بر پایه قایق پرسرعت بلیدرانر توسعه یافت. بدنه فایبرگلاس، تجهیزات مخابراتی بومی و سامانه‌های ناوبری الکترونیکی از ویژگی‌های آن است.سرعت سراج ۶۰ گره دریایی، معادل ۱۱۱ کیلومتر بر ساعت، بوده و برای نمونه‌های بعدی آن، سرعت بیش از ۷۰ گره دریایی نیز اعلام شده است.تسلیحات سراج شامل راکت‌انداز ۱۱ لوله‌ای ۱۰۷ میلی‌متری در قسمت بالایی و تیربار ۱۲.۷ میلی‌متری در جلو است. رادار جست‌وجوی دریایی با برد حدود ۳۰ کیلومتر نیز برای آن معرفی شده است.طراحی بدنه برای حفظ تعادل در سرعت بالا، سراج را به یکی از نمونه‌های مهم توسعه شناورهای فوق‌سریع ایران تبدیل کرد.
ذوالفقار؛ تبدیل شناور تندرو به سکوی موشکیورود موشک‌های هدایت‌شونده به شناورهای سبک، یکی از نقاط عطف توسعه قدرت دریایی ایران بود؛ تحولی که با ساخت خانواده «ذوالفقار» شکل تازه‌ای گرفت.این شناور ۱۶ متر طول، ۴ متر عرض و حدود ۱۴ تن ظرفیت جابه‌جایی دارد. دو موتور دیزلی، سرعت آن را به ۵۲ گره دریایی، معادل ۹۶ کیلومتر بر ساعت، می‌رسانند و برد دریانوردی آن حدود ۳۲۰ مایل دریایی است.ذوالفقار به موشک ضدکشتی کوثر با برد ۲۵ کیلومتر، دو تیربار ۱۲.۷ میلی‌متری و رادار جست‌وجوی دریایی مجهز است.نصب موشک هدایت‌شونده روی چنین شناوری، توان رزمی آن را از تسلیحات توپخانه‌ای و راکتی فراتر برد و ذوالفقار را به یکی از سکوهای متحرک موشکی نیروی دریایی سپاه تبدیل کرد.
ذوالفقار ارتقایافته؛ چهار موشک عمودپرتاب نوابتوسعه ذوالفقار به تسلیحات ضدکشتی محدود نماند و در نسل ارتقایافته، سامانه پدافند هوایی عمودپرتاب «نواب» نیز به تجهیزات آن افزوده شد.سردار علیرضا تنگسیری در اردیبهشت ۱۴۰۲ اعلام کرد که این سامانه روی شناوری به طول ۱۶ متر و سرعت ۵۵ گره دریایی نصب و آزمایش شده است.این شناور به چهار موشک نواب مجهز شده است. همچنین موشک‌های کوثر ۲۰۰ با برد ۵ تا ۷ کیلومتر و کوثر ۲۲۲ با برد ۱۷ کیلومتر برای تجهیز شناورهای سبک توسعه یافته‌اند.این تحول، توان دفاع هوایی را نیز به قابلیت‌های رزمی خانواده ذوالفقار افزود.
ذوالجناح؛ شناور تندروی اژدرافکن«ذوالجناح» یکی دیگر از شناورهای سریع ایرانی است که با قابلیت شلیک اژدر، مأموریتی متفاوت از شناورهای صرفاً موشک‌انداز دارد.این شناور ۱۶.۳ متر طول، ۳.۷۵ متر عرض، ۱.۹۳ متر ارتفاع و حدود ۱۳.۷ تن وزن دارد. برای آن دو موتور ۱۲۰۰ اسب‌بخاری و سرعت ۵۲ گره دریایی، معادل ۹۶ کیلومتر بر ساعت، معرفی شده است.برد دریانوردی ذوالجناح ۳۲۰ مایل دریایی است و قابلیت استفاده از تیربارهای ۱۲.۷ و ۲۳ میلی‌متری، راکت‌های ۱۰۷ و ۱۲۲ میلی‌متری و تجهیزات شلیک اژدر را دارد.تجهیز ذوالجناح به اژدر نشان‌دهنده گسترش توان رزمی شناورهای سبک ایران به حوزه تسلیحات زیرسطحی است.
رضوان؛ شناور دوبدنه با پیشران ۲۶۰۰ اسب‌بخاری«رضوان» نمونه دیگری از شناورهای موشک‌انداز ایران است که با طراحی دوبدنه ساخته شده است.این شناور ۱۶ متر طول، ۴.۹ متر عرض، ۸۵ سانتی‌متر آبخور و ۲۵ تن وزن جابه‌جایی دارد. دو موتور ۱۳۰۰ اسب‌بخاری، سرعت آن را به ۴۵ گره دریایی، معادل ۸۳ کیلومتر بر ساعت، می‌رسانند.رضوان به دو پرتابگر موشک کروز ضدکشتی، توپ ۲۳ میلی‌متری و رادار دریایی ساخت داخل مجهز است.طراحی دوبدنه، پایداری عرضی و ظرفیت حمل تجهیزات را افزایش داده است. چهار فروند رضوان در خرداد ۱۳۹۹ به نیروی دریایی سپاه تحویل داده شدند.
طارق؛ از راکت‌انداز تا موشک ۱۸۰ کیلومتریشناور «طارق» از دیگر محصولات رزمی نیروی دریایی سپاه است که در جریان بهینه‌سازی تجهیزات، به موشک سطح‌به‌سطح با برد ۱۸۰ کیلومتر مجهز شد.این شناور پیش‌تر از تسلیحات راکتی استفاده می‌کرد، اما با ارتقای سامانه‌های تسلیحاتی، قابلیت حمل موشک هدایت‌شونده برای آن فراهم شد.در دی ۱۴۰۲، یک فروند طارق موشک‌انداز بهینه‌شده به سازمان رزم نیروی دریایی سپاه پیوست. این تحول نمونه‌ای از افزایش برد تسلیحات شناورهای موجود از طریق نوسازی تجهیزات است.
یا مهدی (عج)؛ ورود شناورهای بدون‌سرنشین به توان دریاییورود فناوری هدایت از راه دور به حوزه شناورهای نظامی ایران با توسعه محصولاتی مانند «یا مهدی (عج)» گسترش یافت.این شناور دارای بدنه کامپوزیتی، آبخور ۶۵ سانتی‌متری و دو موتور ۶۶۰ اسب‌بخاری با مجموع توان ۱۳۲۰ اسب‌بخار است.سرعت یا مهدی ۵۰ گره دریایی، معادل ۹۳ کیلومتر بر ساعت، اعلام شده و سه جایگاه پرتاب راکت، حسگرهای الکترونیکی و سامانه کنترل از راه دور برای آن معرفی شده است.قابلیت هدایت بدون حضور خدمه، ویژگی اصلی یا مهدی است که این شناور را از نمونه‌های متعارف سرنشین‌دار متمایز می‌کند.
حیدر ۱۱۰؛ جهش به سرعت ۲۰۴ کیلومتر بر ساعت«حیدر ۱۱۰» یکی از جدیدترین محصولات صنعت شناورهای فوق‌سریع ایران است که نهم اسفند ۱۴۰۳ رونمایی شد.این شناور با طراحی دوبدنه، ۱۴ متر طول، ۴.۳ متر عرض و ۲.۸ متر ارتفاع دارد.سردار تنگسیری سرعت حیدر ۱۱۰ را ۱۱۰ گره دریایی، معادل ۲۰۴ کیلومتر بر ساعت، و برد دریانوردی آن را ۳۵۰ مایل دریایی، معادل حدود ۶۵۰ کیلومتر، اعلام کرد.حیدر ۱۱۰ به دو موشک کروز میان‌برد ضدکشتی ساخت وزارت دفاع مجهز است. ترکیب سرعت بسیار بالا با قابلیت حمل موشک کروز، این شناور را به یکی از شاخص‌ترین محصولات جدید صنعت شناورسازی ایران تبدیل کرده است.
۲۷ رجب؛ شناور سه‌بدنه مجهز به موشک کروز ۷۰۰ کیلومتریتوسعه شناورهای تندروی ایران با رونمایی از شناور هجومی «۲۷ رجب» وارد مرحله دیگری شد؛ شناوری که با برخورداری از طراحی سه‌بدنه و قابلیت حمل موشک‌های کروز دوربرد، ترکیبی از قدرت آتش و مانورپذیری را در یک سکوی دریایی پرسرعت ارائه می‌کند.این شناور روز نهم خرداد ۱۴۰۵، هم‌زمان با نودمین شب اجتماعات مردمی در میدان انقلاب تهران رونمایی شد.۲۷ رجب از طراحی سه‌بدنه یا «تریماران» (Trimaran) برخوردار است؛ ساختاری متشکل از یک بدنه اصلی و دو بدنه جانبی که به افزایش پایداری عرضی شناور و بهبود عملکرد آن هنگام حرکت در امواج کمک می‌کند.بر اساس مشخصات اعلام‌شده در زمان رونمایی، این شناور قابلیت حمل و شلیک دو فروند موشک کروز دریاپایه با برد ۷۰۰ کیلومتر را دارد و می‌تواند در امواجی با ارتفاع سه متر نیز به مأموریت خود ادامه دهد. ترکیب موشک‌های کروز دوربرد با طراحی سه‌بدنه، ۲۷ رجب را به یکی از نمونه‌های شاخص توسعه شناورهای موشک‌انداز ایرانی تبدیل کرده است؛ شناوری که اهمیت آن علاوه بر قدرت تسلیحاتی، در استفاده از طراحی متفاوت بدنه برای افزایش قابلیت دریانوردی است.
روند رو به رشد قدرت دریایی ایران با تکمیل ناوگان شناورهای تندروتحول شناورهای تندرو به ساخت نمونه‌های منفرد محدود نمانده است. در خرداد ۱۳۹۹، تعداد ۱۱۲ فروند شناور و تجهیزات دریایی به نیروی دریایی سپاه تحویل شد و در دی همان سال نیز ۳۴۰ شناور دیگر به این نیرو پیوستند.این روند در دی ۱۴۰۲ با الحاق نمونه‌های موشک‌انداز ذوالفقار، عاشورای پدافندی و اژدرافکن، طارق موشک‌انداز و ۹ فروند شناور شناسایی رزمی مرصاد ادامه یافت.
اهمیت این تحول در شکل‌گیری مجموعه‌ای از شناورهای رزمی با مأموریت‌های متفاوت است؛ شناورهایی که در کنار موشک‌های ساحل‌پایه، پهپادها و تجهیزات شناسایی، بخش مهمی از ساختار دفاع دریایی ایران را تشکیل می‌دهند.برآیند این پیشرفت‌ها، تبدیل قایق‌های سبک مسلح به خانواده‌ای از شناورهای موشک‌انداز، اژدرافکن، پدافندی و بدون‌سرنشین است؛ ظرفیتی که با ترکیب سرعت، قدرت آتش و فناوری ساخت داخل، جایگاه شناورهای تندرو را در توان دفاع دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز تقویت کرده است.
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها